opinie

    • Stine Jensen

Minister heeft niets te zoeken op het toneel

Drie vrouwen in één week door de bocht: Roseanne Barr, Germaine Greer en Ingrid van Engelshoven. De comédienne Roseanne Barr twitterde iets racistisch, en prompt werd haar show de lucht uitgehaald. Haar ‘sorry’ (ik was aan het slaappil-twitteren) maakte het nog erger.

De feministische wetenschapper Germaine Greer – never a dull moment – beweerde tijdens een festival dat verkrachting in de meeste geval len gewoon een kwestie van bad sex is en dat de straffen voor mannen omlaag moeten: 200 uur werkstraf en een R (voor rapist) op een vinger tatoeëren volstaat.

En tot slot de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ingrid van Engelshoven, die haar debuut als acteur maakte in de Stadsschouwburg en teksten voordroeg uit Eline Vere en het Plakkaat der Verlatinghe.

Misschien is het vervelend voor de minister dat ze zo in dit rijtje wordt opgesomd, en dat het allemaal wat door elkaar loopt in mijn hoofd, maar daar is ze zelf debet aan. Ze speelde mee in een voorstelling waarin van alles en iedereen doelbewust door elkaar loopt. De avond Sign of The Times (2 juni, Stadsschouwburg Amsterdam) was een eenmalige collagevoorstelling: de lezing door een wetenschapper werd gevolgd door een serie theatrale voordrachten, variërend van beroemde speeches tot toneelfragmenten en opiniestukken, van Shakespeare tot een #metoo-brief van Catherine Deneuve.

Ze gingen over identiteit, met als hamvraag: is nationalisme gevaarlijk? De droom van Martin Luther King werd in één adem gevolgd door die van Geert Wilders. Het resulteerde al met al in een wat onheldere brei in mijn hoofd: in deze voorstelling was de hiërarchie zoek, er werd geen waardeoordeel geveld. Alle teksten maakten deel uit van een cultureel archief van denken en spreken over identiteit.

Vanuit het perspectief van de makers (De Balie i.s.m. Toneelgroep Amsterdam) kan ik me voorstellen dat zij het een interessant experiment vonden om de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap tussen de acteurs mee te laten acteren. Theater en politiek liggen dicht bij elkaar, zoals zij ook niet ongeestig demonstreerden door in de voorstelling een debat tussen Thierry Baudet en Femke Halsema uit de vorige voorstelling (dit keer geprojecteerd op de muur zonder geluid) te laten na spelen door twee topacteurs.

Maar wat had de minister hier te zoeken? Wilde zij laten zien dat zij kunst een warm hart toedraagt? Of maakte zij hier een statement? Ze werd als minister aangekondigd en las even later het Plakkaat van Verlatinghe voor, dé bepalende grondtekst voor de onafhankelijke identiteit van Nederland. Niet zomaar een tekst dus.

Twee dagen na de voorstelling las ik de onheldere, verhullende teksten van de minister waarmee zij de verdere ‘verengelsing’ van het hoger onderwijs aanmoedigde onder het mom dat ‘internationalisering’ goed is, maar dat zij ook altijd plek voor de Nederlandse student wil behouden. In een interview lichtte ze toe dat verdere internationalisering past bij de Nederlandse identiteit: „Je zou ook kunnen zeggen: die open samenleving die we hebben, een samenleving die wetenschap over de hele wereld wil brengen en open staat voor invloeden van buitenaf, dat is óók de Nederlandse identiteit.”

Ik constateer dat de minister de sluizen openzet voor de verdere verengelsing van de universiteiten, en intussen op het toneel Eline Vere en het Plakkaat van Verlatinghe voordraagt.

Kunst mag schuren en dubbelzinnig zijn, verwarren en vragen oproepen. Graag zelfs! Maar hier is sprake van een rolverwarring – waarbij de minister óf de betekenis van kunst te veel relativeert (spelletje op toneel) óf zich niet lijkt te realiseren wat de consequenties zijn voor haar ambt (ik kan als minister tussen de acteurs gaan staan en als acteur voordragen wat ik wil).

Rolverwarring, net als bij Roseanne Barr en Germaine Greer. Want van een comédienne verwacht ik grappigheid, geen ondubbelzinnig racistische statements; van een wetenschapper verwacht ik kennis en nuance, geen simplistische oordelen; en van de minister verwacht ik helderheid en ideologische bevlogenheid, geen dubbelzinnigheid en theatrale gelaagdheid.

Stine Jensen is filosoof. Rosanne Hertzberger wordt tijdens haar zwangerschapsverlof per toerbeurt vervangen door Kiza Magendane, Emma Bruns, Stine Jensen, Bastiaan Rijpkema en Haroon Sheikh.
    • Stine Jensen