Opinie

    • Maarten Schinkel

Savona: een schaap in wolfskleren

Paolo Savona werd vorige maand op het nippertje geen minister van Financiën. Financiële markten hadden hevig gereageerd op de mogelijke aanstelling van deze ‘euroscepticus’. Maar is hij dat wel?

Minister van Financiën is hij niet geworden, Paolo Savona. Vorige maand weigerde de Italiaanse president Matarella om de Italiaanse econoom, oud-bankier en oud-minister op die functie te benoemen in een voorgenomen coalitie van de Liga en de Vijfsterrenbeweging. Savona zou te eurosceptisch zijn. Op de financiële markten was de effectieve rente op Italiaanse staatsleningen omhoog geschoten bij dat vooruitzicht. Uiteindelijk ging die coalitie toch door, met Savona op Europese Zaken.

De hele kwestie onderstreept vooral hoe het nieuws met zichzelf op de loop ging. Een euroscepticus op Financiën? Dat nooit. In binnen- en buitenland zagen politici, centrale bankiers en beleggers in hun geestesoog al een tweede Varoufakis op zijn motor het Brusselse Justus Lipsiusgebouw in denderen. Een vriendelijke man op leeftijd, maar let op: een wolf in schaapskleren.

Maar wat vindt Savona eigenlijk? Op het terras van zijn huis op Sardinië legde hij het nog geen jaar geleden uit, toen deze columnist hem samen met VPRO’s Tegenlicht opzocht.

Kort samengevat denkt hij dat een gemeenschappelijke markt niet zonder een gemeenschappelijke munt kan, maar dat de architectuur van de euro van begin af aan niet klopt. Zolang er geen politieke unie is om de munt te vergezellen, bestaat het risico dat de munt die Europa juist moest samenbrengen, werkt als middelpuntvliedende kracht. Met name Duitsland en Italië drijven dan nog verder van elkaar weg. En dat kan, zonder dat er iets verandert, niet lang goed gaan. Daarom is het goed een plan in de kast te hebben.

Hier zijn twee conclusies op zijn plaats. De eerste is dat de term ‘euroscepticus’ op zijn best ongelukkig gekozen is. Want hoe noem je een politicus die de euro in zijn huidige vorm afwijst, maar juist een oplossing ziet in vergaande politieke integratie in Europa?

Maar zoals dat gaat: als het etiket er eenmaal op zit, gaat het er moeilijk weer af. Banken en beleggers schrikken, verkopen Italiaans schuldpapier, de rente gaat omhoog, dat leidt tot angst over de houdbaarheid van de staatsschuld, waardoor de rente verder stijgt, et cetera. De zaak-Savona was hard op weg om, ondanks zichzelf, een self-fulfilling prophecy te worden.

En Savona zelf? Die moet hebben ontdekt dat hij een schaap in wolfskleren was geworden. Op de zondag dat hij werd afgewezen publiceerde hij, nét voordat het besluit viel, nog een tekst waarin hij uitlegde waar hij stond. Samengevat: méér Europa.

Laakbaar zijn Savona’s eerdere anti-Duitse uitlatingen. Maar het enige revolutionaire is de wens om de Italiaanse staatsschuld te verkleinen door niet te bezuinigen, maar met een begrotingsimpuls economisch extra te groeien. Of dat wijs is, is de vraag. Maar wat doe je als het alternatief, structurele hervormingen en binnenlandse devaluaties, politiek volledig onhaalbaar is geworden?

We leven nu in tijden waarin de rentes extreem laag zijn, er massaal staatsleningen zijn ingekocht, er een economische hoogconjunctuur is en de werkloosheid overal daalt. Maar de euro komt zo weer in een crisis terecht als het allemaal weer minder gaat. Je kunt van Savona vinden wat je wil, maar in één ding heeft hij sowieso gelijk. Vóór die tijd moet er echt iets structureels gebeuren met de architectuur van de Europese munt.

Maarten Schinkel schrijft over macro-economie en de financiële markten

    • Maarten Schinkel