OM betreurt opvragen beldata journalist

Lek bij burgemeestersbenoeming Justitie onderzocht een journalist om te achterhalen wie er lekte over een burgemeestersbenoeming, en heeft daar nu spijt van. Tegelijk wijst het OM erop dat „dit ernstige feit moest worden opgelost”.

De redactie van het Brabants Dagblad. Foto Lex van Lieshout/ANP

De top van het Openbaar Ministerie „betreurt” dat vorig jaar de belgegevens zijn opgevraagd van een journalist van het Brabants Dagblad, in een onderzoek naar schending van het ambtsgeheim bij de benoeming van een nieuwe burgemeester in Den Bosch. Tegelijk vindt het college van procureurs-generaal dat er „interpretatieruimte” zit in de eigen regels van justitie over het beschermen van bronnen van journalisten.

Dit laatste is „onzin”, meent advocaat Otto Volgenant, van Boekx Advocaten, ook voorzitter van de studiecommissie journalistieke bronbescherming, die adviseerde over een wetsvoorstel dat onlangs door de Tweede Kamer werd aangenomen en nu bij de Eerste Kamer ligt. Dit wetsvoorstel regelt het verschoningsrecht van journalisten.

Het Brabants Dagblad publiceerde vorig jaar gedetailleerd over de burgemeestersbenoeming in Den Bosch. Uit de artikelen van verslaggever Jos van de Ven bleek onder meer dat de uiteindelijk benoemde Jack Mikkers niet de voorkeur had van het gemeentebestuur. Eerste keus was kandidaat Jan Hamming, die in een laat stadium echter voor het burgemeestersambt in Zaanstad koos. De rijksrecherche deed vervolgens, onder leiding van het parket Oost-Brabant, onderzoek naar schending van het ambtsgeheim, en verdenkt twee mannen uit Rosmalen. De één, lid van de vertrouwenscommissie, zou informatie hebben gelekt aan een ander, die deze informatie zou hebben doorgespeeld naar onder anderen de journalist.

In strijd met eigen ‘aanwijzing’ van OM

Justitie betuigt nu spijt over het opvragen van de belgegevens bij een provider van de journalist. „Hoewel de hoofdofficier van justitie van meet af aan heeft gezegd dat de journalist buiten dit onderzoek moest blijven, zijn de printgegevens van de telefoon van de journalist opgevraagd. Achteraf oordelend is het OM Oost-Brabant van mening dat de inzet van deze opsporingsbevoegdheid mogelijk in strijd is geweest met de geest van de Aanwijzing toepassing dwangmiddelen tegen journalisten”, aldus een verklaring.

Niettemin zit er ruimte voor interpretatie in de zogenoemde aanwijzing die het OM zelf heeft opgesteld voor het buiten schot laten van journalisten, stelt Gerrit van der Burg, voorzitter van het college van procureurs-generaal. Hij maakt gewag van „de professionele opvatting dat dit ernstige feit, schending van het ambtsgeheim, moest worden opgelost”.

‘Rechter moet hierover beslissen’

Maar volgens deskundigen is het niet aan het OM om te beoordelen of een zaak voldoende belang heeft om bronnen van een journalist na te gaan. Alleen een rechter mag bepalen of het belang van een inbreuk op het verschoningsrecht opweegt tegen een „zwaarder wegend maatschappelijk belang”, zo staat in de eigen aanwijzing van het OM. Onder zo’n belang verstaat justitie „nationale veiligheid, territoriale integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van gezondheid en de goede zeden”.

Het gaat dan bijvoorbeeld om het verijdelen van een bomaanslag, leven en dood, zaken van nationale veiligheid. „Ik kan me niet voorstellen dat een rechter het lekken van namen voor een burgemeestersbenoeming hier ooit onder zou scharen”, zegt advocaat Otto Volgenant.

Secretaris Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging van Journalisten spreekt schande van het onderzoek naar de verslaggever. „Dit schaadt de democratische rechtsstaat. Bronnen moeten erop kunnen vertrouwen dat als zij contact hebben met een journalist, hun naam niet bij justitie terecht komt.” Hoofdredacteur Lucas van Houtert van het Brabants Dagblad noemt de handelwijze van het OM „schokkend”.

Strafzaak tegen bronnen

Het Europese Hof van Justitie bepaalde al in 2010 dat justitie journalisten alleen in uitzonderlijke gevallen mag onderzoeken, en alleen na toetsing door een rechter. Nu dat in deze zaak niet is gebeurd, moet dat volgens advocaat Volgenant gevolgen hebben. „Als het OM achter de identiteit van de bronnen is gekomen door onderzoek te doen naar de journalist, dan kan die informatie niet meer worden vergeten. Als dat buiten de rechter om is gegaan dan is dat een grote fout. Dat moet consequenties hebben. Als de strafzaak tegen de bronnen nu gewoon zou worden doorgezet alsof er niets aan de hand is, dan zou bronbescherming een dode letter zijn. Wat mij betreft is de strafzaak tegen de bronnen nu kapot.”

Het Brabants Dagblad meldde vrijdag zelf dat de belgegevens van zijn verslaggever Jos van de Ven waren opgevraagd. „Dat hebben we gemeld op basis van twee onafhankelijke bronnen die beiden het dossier hadden ingezien en zagen dat daar dingen in stonden die je niet kon weten zonder de belgegevens van de verslaggever”, aldus hoofdredacteur Van Houtert.

    • Arjen Schreuder