Krijgsheer Bemba in beroep vrijgesproken voor oorlogsmisdaden

Jean-Pierre Bemba kreeg eerder 18 jaar voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in de CAR, maar het strafhof in Den Haag heeft belangrijk bewijsmateriaal genegeerd.

Jean-Pierre Bemba in het Strafhof in Den Haag in 2016. Foto Michael Kooren/EPA

De Congolese krijgsheer en voormalig vice-president Jean-Pierre Bemba is vrijdag in hoger beroep vrijgesproken voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in de Centraal-Afrikaanse Republiek. Dat heeft het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag vrijdag bepaald. In 2016 was hij veroordeeld tot 18 jaar celstraf. De aanklager had eerder 25 jaar geëist. Bemba zit al tien jaar vast.

Volgens het Strafhof zijn er serieuze fouten gemaakt in het proces tegen de krijgsheer. De 55-jarige Bemba ging onder meer in beroep omdat het proces oneerlijk zou zijn verlopen en omdat de straf niet in verhouding stond tot de aanklacht. Zelf heeft hij altijd alle verantwoordelijkheid ontkend. Overigens was de rechtbank in hoger beroep verdeeld. Twee van de vijf rechters waren tegen de vrijspraak van Bemba.

De Bevrijdingsbeweging voor Congo (MLC), die onder leiding stond van Bemba, wordt verantwoordelijk gehouden voor de plunderingen, verkrachtingen en moordpartijen in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) tussen oktober 2002 en maart 2003. Bemba is tot nu toe de enige die hiervoor door het Strafhof werd vervolgd.

Lees meer over de krijgsheer Bemba en zijn veroordeling in 2016: Achttien jaar voor de ‘takketakketak’-commandant

Het proces tegen Bemba draaide vooral om de vraag in hoeverre hij afwist van de oorlogsmisdaden die in de regio door zijn troepen werden gepleegd, en of hij hier voldoende tegen optrad. Het Strafhof concludeert nu dat niet bewezen is dat Bemba laakbaar is geweest. De uitspraak verbaast historicus Thijs Bouwknegt niet. De onderzoeker bij het NIOD Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies noemt het vonnis in eerste aanleg “broddelwerk”:

“Bemba was van allerlei zaken in zijn algemeenheid beschuldigd, maar er ontbrak specifieke ten laste legging per geval. Nu werd hem zaken ten laste gelegd, die in zijn algemeenheid wel zijn gebeurd, maar waarbij zijn specifieke verantwoordelijkheid onvoldoende werd aangegeven.”

Wat betreft zijn rol voor de misdaden van de MLC moet de Congolese politicus direct vrijgelaten worden. Maar een rechter moet zich nog buigen over de tenuitvoerlegging een andere veroordeling van Bemba wegens belemmering van de rechtsgang. Tot die tijd blijft hij vastzitten.

Jean-Pierre Bemba is de zoon van Jeannot Bemba Saolona, een vertrouweling van Mobutu, die tientallen jaren president was het toenmalige Zaïre. Na zijn studie in België verrijkte Bemba zich als zakenman in het land. De multimiljonair presenteerde zich na de eeuwwisseling als verzetsstrijder tegen het nieuwe gezag in Kinshasa. Onze correspondent Koert Lindijer omschreef de krijgsheer eerder als volgt:

“Het rijkeluiszoontje Jean-Pierre Bemba uit Congo, de playboy van het Brusselse nachtleven, streefde ernaar de Che Guevara van de Afrikaanse bush te worden om zijn land te bevrijden.”

Opgepakt in België

Na het einde van de Tweede Congolese Oorlog (1998-2003) werd Bemba vicepresident van Congo. Ook nam hij het tijdens de verkiezingen van 2006 tevergeefs op tegen de huidige president Joseph Kabila. In 2008 werd hij opgepakt in België en naar Den Haag overgebracht vanwege de misdaden van de MLC in de Centraal-Afrikaanse Republiek.

Wie er oorlogsmisdaden pleegt kan in de Centraal-Afrikaanse Republiek al jaren zijn gang gaan: Kan een eigen rechtbank het geweld in de CAR wél stoppen?

Historicus Bouwknegt noemt het “een positief signaal” dat het Strafhof heeft besloten om Bemba vrij te spreken. “De rechters in hoger beroep hebben naar de letter van de wet gekeken en hebben niet klakkeloos allerlei beschuldigingen vanuit mensenrechtenorganisaties overgenomen. Ze hebben niet emotie voorop gezet, maar de letter van de wet.”

Correctie (11 juni 2018): In een eerdere versie van dit artikel werd de Bevrijdingsbeweging voor Congo verkeerd afgekort tot MDL. Dit is veranderd in MLC (Mouvement de Libération du Congo).

    • Christiaan Paauwe