Iedereen moet helpen, de gemeente voorop

Schade voorkomen

Extreme neerslag komt steeds vaker voor. Wie moet de schade aan huizen door wateroverlast voorkomen? Burgers, gemeenten en het Rijk zijn op elkaar aangewezen.

Een auto rijdt door een ondergelopen straat nadat een hevige regenbui overgetrokken is. Het KNMI heeft code geel afgegeven voor het noorden van Nederland vanwege zware regenval en onweer. Foto ANP/GinoPress B.V.

Hij had uit voorzorg alvast de stofzuiger uit de kelder gehaald, toen het KNMI op 29 mei code oranje afkondigde. De kelder van Henry de Jong uit IJsselmuiden stond al vaker vol water na hevig noodweer en de vorige stofzuiger was daarbij gesneuveld. Ook nu weer stond zijn kelder blank. „We zijn er inmiddels beducht op. Er staan alleen nog dingen die nat mogen worden.”

Elders zorgde het noodweer eind vorige maand en begin deze maand (in minder dan een week tijd kondigde het KNMI vier keer code oranje af) wel voor schade. Het Verbond van Verzekeraars schat de schade als gevolg van wateroverlast op 5 à 10 miljoen euro, alleen al aan woonhuizen.

Donderdag werden Noord-Brabant en Limburg opnieuw getroffen door hevige regen- en hagelbuien. In sommige plaatsen dreven deksels van de putten en werd de avondvierdaagse afgelast. In het Limburgse Horst kwamen straten blank te staan. Ditmaal had het KNMI code geel afgegeven.

Hevige regenval, zoals op 31 mei toen op sommige plaatsen meer dan 80 millimeter viel, komt steeds vaker voor. Berekeningen van het KNMI tonen aan dat extreme neerslag twee tot vijf keer zo vaak voorkomt als in de jaren vijftig. In de toekomst gaan we dat volgens het KNMI nog vaker zien; vergeleken met nu tot vijf keer zo vaak in 2050 en tot zelfs tien keer zo vaak in 2085.

Huizen minder waard

Wateroverlast veroorzaakt niet alleen op korte termijn schade in bijvoorbeeld ondergelopen kelders. Makelaarsvereniging VBO Makelaar verwacht dat huizen in risicogebieden op termijn in waarde dalen. Het Verbond van Verzekeraars waarschuwt dat in gemeenten waar niets wordt ondernomen om de gevolgen van het frequentere noodweer te beperken, de premies voor opstal-, inboedel- of autoverzekeringen mogelijk stijgen, omdat de schadelast voor verzekeraars zal toenemen.

Lees ook: Dagelijks buienradar checken of je nog veilig thuis kan komen

Verzekeraars houden rekening met een scenario dat de jaarlijkse schade door wateroverlast na noodweer in 2085 zal oplopen tot 267 miljoen euro: ruim 100 miljoen euro meer dan nu. Daarbij gaan de verzekeraars uit van het extreemste scenario – waarbij niets gedaan wordt om schade door klimaatverandering te voorkomen.

De vraag is wie de wateroverlast moet tegengaan. De huiseigenaar? De gemeente? Of moet het landelijk worden geregeld? Burgers, gemeenten en het Rijk lijken de problemen eensgezind te willen aanpakken. Henry de Jong uit IJsselmuiden, bij Kampen, vindt dat hij en de gemeente „hand in hand moeten lopen” bij het bestrijden van wateroverlast. Ook Ina Adema, burgemeester van Lelystad en voorzitter van de commissie-water van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, zegt: „We moeten kijken waar we de problemen samen kunnen aanpakken.” Burgers, rijk en gemeenten zijn op elkaar aangewezen.

Maatregelen treffen

Maar het initiatief ligt volgens De Jong bij de gemeente. Hij heeft honderd vierkante meter grond, daarvoor kan hij zelf een aantal maatregelen treffen. Maar daarmee is het waterprobleem nog lang niet opgelost. „Dat kan ik niet in mijn eentje.”

Verzekeraars vinden ook dat gemeenten een belangrijke rol spelen – én dat ze die niet altijd goed vervullen. „Sommige gemeenten zijn goed bezig, zoals Rotterdam. Maar in andere gemeenten kan er wel wat meer gebeuren”, zegt een woordvoerder van het Verbond van Verzekeraars.

Burgemeester Adema noemt die kritiek deels terecht. Maar: „Dat wij helemaal niets doen, klopt niet.” Elke gemeente is bezig met ‘stresstesten’, die in kaart brengen waar de zwakke plekken zitten, zegt zij. „We moeten niet zomaar lukraak halve steden afgraven. We moeten dit slim plannen door gebieden die toch al op de schop moeten, dan ook klaar te maken voor klimaatverandering.”

Adema wijst op de verantwoordelijkheid van huiseigenaren zelf om hun kelders waterdicht te maken. Inwoners dragen bovendien zelf bij aan het probleem van wateroverlast, stelt zij. „Door de ‘verstening’ van buurten, waar tuinen steeds vaker betegeld worden, kan water nergens meer weglopen.”

Geen toezeggingen

Decentrale overheden – gemeenten, provincies en waterschappen – zijn op hun beurt afhankelijk van investeringen vanuit het Rijk, stelden zij vorige week in een open brief aan minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD). „Wij zeggen dat we de wateroverlast aan willen pakken en we dagen het Rijk uit om met ons mee te doen”, zegt Adema.

Hoeveel geld er nodig is voor oplossingen, zoals het vergroenen van stedelijke gebieden en het vergroten van riolen, kan Adema niet zeggen. „Daar moeten we nog over onderhandelen. Maar wij vinden het belangrijk dat er een financieel gebaar komt dat duidelijk maakt dat we het samen doen.”

Minister Van Nieuwenhuizen wilde woensdag bij een bezoek aan Meerssen, onlangs zwaar getroffen door noodweer, geen toezeggingen doen over geld. Volgens haar moet er snel worden gezocht naar oplossingen voor de korte termijn, al wil ze eerst de uitkomsten van de stresstesten afwachten. Voor 2019 moeten al die testen zijn afgerond. Volgens Adema ligt het gros van de gemeenten op schema om dit te halen.

Henry de Jong moet nog zien wat er in zijn buurt en de gemeente Kampen gaat gebeuren. „We zijn hier al drie jaar bezig met plannen maken, maar er is nog niets gebeurd. Het nieuwe college wil er werk van maken. We wachten hun plannen af.”

    • Sam de Voogt