Modeliefhebbers fotograferen tijdens een modeshow in New York.

Foto EPA

‘Facebook is te vergelijken met drugsdealers’

Non-fictie | Interview Eerst was hij een bekende optimist in Silicon Valley, nu waarschuwt Vivek Wadhwa tegen de keerzijdes van technologie. „Sociale media worden als wapen tegen onszelf gebruikt en we worden er ongelukkig van.”

Vivek Wadhwa heeft de laatste jaren een enorme draai gemaakt. De van oorsprong Indiase onderzoeker, ondernemer en publicist maakte naam als één van de meest prominente ‘cheerleaders’ van Silicon Valley. Hij was nauw betrokken bij de Singularity University, een bijna evangelistische club die de afgelopen jaren hamerde op de enorme beloftes van de technologische revolutie. Hij doceerde aan Stanford University, de kweekschool van Silicon Valley, en schreef optimistische boeken en columns over de toekomst.

Maar zijn nieuwe boek slaat een totaal andere toon aan. Your happiness was hacked, dat later deze maand verschijnt, is een waarschuwing voor de schaduwkanten van onze afhankelijkheid van smartphones en sociale media.

„Ik was te optimistisch,” zegt hij vanuit San Francisco aan de telefoon. „Technologie zou alle problemen van de mensheid oplossen. Ik ben weggegaan bij Singularity University omdat ik teleurgesteld was over de toverdrank die ze er dronken. Ze geloven dat technologie geen kwaad kan doen. We staan op een tweesprong: we hebben nu een keuze tussen een geweldige of juist een donkere toekomst.”

U kiest een behoorlijk aanvallende toon in uw boek.

„De technologie-industrie heeft allerlei technieken overgenomen van de gok-industrie. Gokmachines zijn ontworpen om gebruikers telkens terug te lokken door precies op de goede momenten lekkere beloninkjes te geven. Zelfs als je verliest, denk je dat je wint. De methodes die techbedrijven gebruiken om ons zo verslaafd te maken zijn gebaseerd op decennialang psychologisch onderzoek in Las Vegas. We blijven onze Facebook checken, we willen beloond worden, we komen steeds maar vaker terug.

„En ondertussen oogsten ze onze data. Ze willen ons verslaafd houden. En het resultaat is dat we ongelukkiger aan het worden zijn. Mensen komen niet meer samen. De belofte van sociale media was dat mensen massaal bij elkaar zouden komen. In plaats daarvan hebben we nu Trump. Polarisering. Er zijn allerlei demonen losgelaten via sociale media die de samenleving splijten.”

Mensen hebben blijkbaar ook wat aan die sociale media: ze komen niet voor niets de hele tijd terug, toch?

„Facebook gebruikt onze eigen psychologie tegen ons. Dat is te vergelijken met sigarettenbedrijven, drugsdealers die zich voeden met onze zwaktes. Nu gebruiken bedrijven als Facebook ook nog eens geavanceerde technieken zoals kunstmatige intelligentie, om onze zwaktes nog beter in kaart te brengen en te kunnen uitbuiten. Het gaat veel te ver wat ze doen.”

Heroïne is nogal nutteloos en vrijwel uitsluitend schadelijk, sociale media en smartphones niet.

„Natuurlijk hebben ze nut, als ze maar met mate worden gebruikt. Ik ben niet tegen technologie, ik ben ontzettend fan van tech. Maar vergelijk het eerder met marihuana dan met heroïne. Een beetje marihuana kan allerlei positieve effecten hebben, op je gemoed, op je gezondheid. Maar als je er te veel van gebruikt, kan het veel kapotmaken. Mensen checken honderden keren per dag hun smartphone. Velen brengen hele dagen door op sociale media, op zoek naar sociale bevestiging. Sociale media worden nu als wapen tegen onszelf gebruikt, en we worden er meetbaar ongelukkig van.”

Bent u niet te veel gericht op het negatieve aspect? Denk aan alle mooie nieuwe interacties tussen mensen die ontstaan via sociale media.

„Dat is mijn hele punt. Als je technologie goed gebruikt, als je de grenzen ervan kent, dan brengt het prachtige nieuwe dingen. Je hoeft niet al je technologie uit het raam te gooien. Maar we moeten wel leren om er beter mee om te gaan.”

Google en Apple lanceerden laatst initiatieven tegen smartphoneverslaving. Ook Facebook neemt maatregelen na het Cambridge Analytica-schandaal. Hoe kijkt u daarnaar?

„Ze reageren alleen maar op publieke druk. Er is niet ineens een groter bewustzijn bij deze bedrijven. Ik ken de mensen die erachter zitten, dit zijn pr-manoeuvres. Ze zijn er niet serieus over, terwijl het probleem bloedserieus is.

„Er is veel meer nodig dan wat er nu gebeurt. Google laat soms ook weer een verbijsterend gebrek aan besef zien over de problemen. Neem de demonstratie laatst van Google Duplex, een programma dat op basis van kunstmatige intelligentie zelfstandig restaurants en kapperszaken kan bellen om afspraken te maken. Gewoon eng. Google liet bij zijn presentatie trots gesprekken zien die niet van echt te onderscheiden waren. De persoon aan de andere kant leek niet door te hebben met een computer te spreken. Dit kan op allerlei zeer slechte manieren worden gebruikt om mensen te misleiden. Google leek zich bij de presentatie niet eens bewust van dit risico, dat zegt wel genoeg.”

Wat kunnen mensen zelf doen?

„Het begint bij het begrijpen van hoe deze technologieën inspelen op onze psychologie, en vervolgens stappen te nemen om ons gebruik te minderen. Je kunt pushberichten uitzetten, zorgen dat je op gezette tijden je smartphone uitzet, voor het slapen gaan geen smartphones gebruiken. Er zijn allerlei trucs die verschillen per persoon, maar die kunnen helpen om minder afhankelijk te worden.”

Het lijkt niet alleen een individueel probleem, is regulering een oplossing?

„Ja. We kunnen techbedrijven niet zelf alle regels laten bepalen, want uiteindelijk willen zij vooral hun winst maximaliseren. Moeten Apple en Google niet worden verplicht om een functie in te bouwen zodat je niet op je smartphone kunt terwijl je in de auto rijdt? Moeten Google, Facebook en Apple niet meer doen om te voorkomen dat jonge kinderen verslaafd raken aan hun producten? Ik denk dat het onvermijdelijk is dat we daar goede afspraken over maken via strengere regulering. Dat doen we nu nog lang niet goed genoeg.”

Lees ook: De tech-revolutie groeit helemaal scheef
    • Wouter van Noort