‘De Europese luchtvaart staat op het spel’

Luchtvaart Ferm Europees optreden tegen Golfmaatschappijen lijkt ver weg, na politieke tegenslag deze week. Maar er wordt verder onderhandeld.

Toestel van Etihad Airways landt op het vliegveld van Abu Dhabi. Foto Kamran Jebreili / AP

De strijd begint nu pas, zegt europarlementariër Matthijs van Miltenburg (D66). „Het is heel jammer dat veel landen niet doorhebben dat de Europese luchtvaart op het spel staat, maar dat inzicht komt nog wel. Ik ben een optimist.”

Nederland verloor deze week een slag in de strijd tegen oneerlijke concurrentie van niet-Europese luchtvaartmaatschappijen die in Europa actief zijn. Volgens Amerikaanse en Europese maatschappijen ontvangen Emirates, Etihad en Qatar Airways uit de Golfregio illegale staatssteun. Dankzij subsidies, kortingen en fiscale voordelen kunnen deze Gulf carriers met veel vliegtuigen en lage ticketprijzen concurrenten uit de markt drukken. Volgens de Golfmaatschappijen is van staatssteun geen sprake en werken ze gewoon efficiënter.

In Europa pleiten Air France-KLM en Lufthansa voor een politiek en juridisch instrument om eerlijke concurrentie af te dwingen. Of om oneerlijke concurrentie te weren: bijvoorbeeld de komst van een derde A380 van Emirates op Schiphol.

Verordening 868 uit 2004 voldoet niet omdat de bewijsvoering te lastig is en de sancties te beperkt zijn. Dus kwam de Europese Commissie in juni 2017 met een voorstel voor een aangescherpte verordening. Klagen werd makkelijker, ook bij dreigende economische schade kon Brussel al in actie komen. Naast boetes werd een stop op nieuwe landingsrechten een mogelijke straf.

Maar donderdag bleken de transportministers van de 28 lidstaten, bijeen in de Transportraad, verdeeld te zijn over de noodzaak om harder op te kunnen treden. De ministers stemden in met een compromis van voorzitter Bulgarije, een flink afgezwakte versie van het Commissie-voorstel. Nu kan de Commissie pas optreden als schade daadwerkelijk is aangetoond, niet als er schade dreigt.

Voorstanders van de harde lijn zijn Nederland, Duitsland, Frankrijk, België en Oostenrijk. In het andere kamp zitten onder meer Ierland, Portugal, Polen en andere Oost-Europese landen. De meest uitgesproken tegenstander van aanscherping is Finland.

Lees ook: ‘Staatssteun? Bewijs dat maar eens’

Grote buur Rusland

Finland? Waarom Finland? „Omdat ze hun grote buur Rusland niet voor het hoofd willen stoten”, zegt Van Miltenburg. „Hoe wordt Aeroflot in de lucht gehouden? Goede kans dat daar ook staatssteun aan te pas komt. Als de Europese Unie daar iets tegen doet, vreest Finland economische tegenmaatregelen van Rusland. En bijna alle routes van Finnair gaan over Rusland.”

Zo heeft elk land zijn eigen motief. Voor Polen is het een kwestie van Europa jennen, zegt een betrokkene bij de onderhandelingen. „De Commissie zit Poolse vrachtwagenchauffeurs dwars, dus gaat Polen op een ander dossier dwars liggen.” Malta en Cyprus vrezen dat de Golfmaatschappijen hun vluchten zullen staken als de EU strenger wordt. Anderen willen protectionisme in Europa voorkomen.

Ook al had Nederland het graag anders gezien, de zaak is nog niet verloren, menen Van Miltenburg en de betrokkene. De komende maanden, vanaf juli onder voorzitterschap van Oostenrijk, wordt er stevig onderhandeld tussen Europese Commissie, Europees Parlement en Transportraad in de ‘triloog’. Die drie partijen moeten tot één tekst zien te komen. De hoop is dat de eindversie in het midden van scherp en zwak uitkomt.

Van Miltenburg: „We hadden een papieren tijger. Het heeft geen zin om die te vervangen voor een nieuwe papieren tijger. Europa zet de eigen luchtvaart in de uitverkoop, dat besef moet doordringen. Het gaat om miljoenen banen.”

Ondertussen laten de Golfmaatschappijen zich ook op een andere manier gelden in de Europese luchtvaart. Qatar Airways, eigenaar van 49 procent van de aandelen, bouwt in Milaan met Air Italy een opvolger van het failliete Alitalia. Vijftig vliegtuigen zijn besteld. Vorige week was de eerste lange vlucht van Air Italy, van Milaan naar New York. Europese maatschappijen beraden zich op stappen, aangezien Europese regels mogelijk worden overtreden.

    • Mark Duursma