De droeve ontmoeting tussen waaghals en draaikolk

Wekelijks stuit Karel Knip in de alledaagse werkelijkheid op raadsels en onbegrijpelijke verschijnselen. Deze week: wat maakt draaikolken in het water zo gevaarlijk?

Beeld uit besproken video

Ook de BBC doet haar best om de vluchtige bezoekers van haar website langer aan zich te binden. Het serieuze nieuws-van-de-dag wordt steeds vaker gelardeerd met smakelijke tussendoortjes. Een Amerikaan wordt gebeten door de losse kop van een ratelslang. Een automobilist rijdt achterstevoren op de snelweg. President Trump zingt het volkslied niet mee.

Dat was afgelopen donderdag. Op 26 mei was er ook zo’n bijgerecht. De BBC had uitgezocht wat je moet doen als je parachute niet open gaat. ‘How to survive a parachute failure’. Er was gebeld met de Zweedse traumachirurg Ulf Björnstig die er veel van wist en er was met stuntman Luke Aikins die wel eens expres zonder parachute parachutespringt en zich dan in een groot net laat opvangen. We kregen allerlei nuttige tips.

Aanleiding was de veroordeling van Emile Cilliers. Emile Cilliers en zijn vrouw Victoria, beiden fervente skydivers, hadden ruzie gekregen en daarna had Emile de parachute en reserve-parachute van Victoria onklaar gemaakt. Toen Victoria in april 2015 op 1200 meter hoogte uit een vliegtuig sprong suisde zij onbedoeld in vrije val de aarde tegemoet. Niets deed het.

De draaikolk in Hayle verschilt niet wezenlijk van de slurf boven het afvoergat van een leeglopende badkuip.

En toch overleefde zij, je gelooft het niet. Er waren allerlei breuken maar inmiddels ziet ze er weer patent uit. Misschien viel ze ook niet zo vreselijk hard. Wie het lichaam tijdens de val goed horizontaal weet te houden en armen en benen flink spreidt die bereikt een eindsnelheid die niet hoger is dan 190 à 200 km/u. Lichte mensen iets minder, zware iets meer, want extra gewicht levert niet evenredig veel extra luchtweerstand op. Victoria is geen zware vrouw en de falende, flapperende parachutes hebben haar waarschijnlijk toch wat afgeremd. Bovendien landde ze in een net geploegde akker, dat heeft ook uitgemaakt. Landen in net geploegde akkers, in bomen of struiken, in een dik pak sneeuw of een diep moeras, wordt altijd aanbevolen. Professor Björnstig noemt dat ‘forgiving structures’.

Zo neemt de BBC onze vliegangst weg. Van een heel andere orde is de indrukwekkende en ontroerende feature waarmee de omroep op 25 mei de dood van Jacob Cockle herdacht. Hij werd 28 jaar. Cockle, die in Cornwall woonde, wordt ons getoond als een immer opgewekte, hyperactieve maar zwaar dyslectische daredevil, een waaghals die de helft van zijn leven in het water doorbracht. Hij surfde op en onder de meest woeste golven, sprong van de hoogste hoogten het diepste water in en maakte van al zijn stunts foto’s en films. Het kon hem niet gevaarlijk genoeg zijn.

In mei 2013 besloot hij een draaikolk in de haven van Hayle vanuit de diepte te filmen, het water was er helder genoeg voor. Hayle, ook in Cornwall, niet ver van St. Ives en de vuurtoren van Virginia Woolf, heeft een haventje dat al eeuwen dreigt te verzanden. Tussen 1770 en 1830 zijn vernuftige voorzieningen aangebracht om dat te voorkomen. Een functionerend restant daarvan is de Carnsew Pool, een bekken afgesloten door een doorlatende dam dat bij vloed vol loopt en later, bij eb, zijn water zó krachtig spuit via twee onderwatertunnels dat steeds veel zand wordt afgevoerd.

Bij hoogwater, vooral tijdens springtij, vormt zich aan de havenzijde van de dam een imposante draaikolk. De draaikolk verschilt niet wezenlijk van de slurf boven het afvoergat van een leeglopende badkuip, zo’n slurf wordt een ‘bath-plug vortex’ of ‘plughole vortex’ genoemd. Geen zinnig mens zou op het idee komen bij de draaikolk te water te gaan.

Jacob Cockle deed het op 28 mei 2013, zoals altijd in uitgelaten stemming. Hij trok een wetsuit aan, zette voor het speciale effect een rubberen paardenkop op en nam een camera onder de arm. Een oude vriend, die alles filmde, moedigde hem aan zo dicht mogelijk naar de kolk toe te zwemmen. En Cockle deed het, hij deed het zelfs een paar keer, hoewel hij het ‘really scary’ vond. Op YouTube is te zien wat er gebeurde.

Er gebeurde eigenlijk niets, dat is het wonderlijke. Het lijkt er waarachtig op dat je ongestraft door zo’n draaikolk kunt zwemmen. Je wordt in de rondte gedraaid en dat is het, Cockle werd er uitgesproken vrolijk van. En toen opeens was hij verdwenen. Veel later is hij aan de andere kant van de dam in de Carnsew Pool teruggevonden.

Dit is waar de BBC het bij laat en misschien moet je ook niet verder gaan. Toch wil je weten wat Cockle overkwam en toevallig doet het Delftse instituut Deltares juist aan dit soort draaikolken onderzoek. Te zijner tijd wil men kunstmatige draaikolken een functie geven in de afvoer van hinderlijk vuil in rioolwaterzuiveringsinstallaties. De Delftenaren zijn erin geslaagd in een grote proefopstelling reproduceerbare, stabiele draaikolken op te wekken en daarmee wordt onderzocht hoe het lot van deeltjes die in de buurt van de draaikolk komen wordt bepaald door hun vorm en grootte. En door hun soortelijk gewicht. Onderzoeksleider en hoogleraar Francois Clemens stuurde prachtige filmpjes van de experimenten. Eén daarvan intrigeert: een rood bolletje dat aan de bovenzijde van de draaikolk wordt losgelaten draait eerst geruime tijd aan de oppervlakte rond, zakt langzaam naar beneden en wordt dan opeens de diepte ingetrokken. Mooier is niet in beeld te brengen hoe verraderlijk draaikolken zijn.

    • Karel Knip