Dapper tegen de norm in

Auteurs over wat zij van hun moeder leerden. Vandaag: schrijver en filosoof Stine Jensen. „We hebben nooit getwijfeld of iets wel of niet kon of hoorde.”

Mijn moeder zei vaak hardop dat ik niet te vroeg kinderen moest krijgen. Ze zei: bind je niet aan een verkeerde man, ga reizen, zie de wereld. Ze stimuleerde op allerlei mogelijke manieren dat mijn zus en ik ons konden ontwikkelen. We moesten ons daarbij niks aantrekken van hoe het allemaal hoorde volgens de meisjes-jongens -regels – en dus gingen we op voetbal en schaken, maar ook op naaien en kookles. Ze kon flink mopperen op Nederlandse klassieke rolpatronen. „Alsof ik in de Middeleeuwen belandde”, omschreef mijn moeder haar komst naar Nederland in 1972. Ze migreerde uit Denemarken met een tweeling van nog geen jaar – mijn zus en mij – naar een rijtjeshuis in Oegstgeest. De buurvrouwen waren niet aan het werk, kinderopvang was nagenoeg afwezig. Toen mijn moeder fulltime aan het werk ging, vroeg de buurvrouw: „Maar hoe moet dat dan met het eten voor je man?”

Nou, dat kon hij zelf wel klaarmaken, zei mijn moeder. En kinderen, die konden zelf ook best wat doen. Op de vaste kinderkookdag bijvoorbeeld, iedere zaterdag. Mijn moeder ging aan het werk, en toen we naar school gingen, betaalde ze de overbuurvrouw om tussen de middag de boterhammen te smeren.

Het Scandinavische voorbeeld van genderneutraliteit en vrijheid heeft ons veel gebracht: mijn zus en ik zijn volop aan het werk gegaan en hebben nooit getwijfeld of iets wel of niet kon of hoorde. Simone de Beauvoir zou er tevreden op toezien, op de boodschap van mijn moeder. In De Tweede Sekse (1949) schrijft zij vrouwen vooral voor als moeder een rolmodel te zijn voor hun kinderen. Ga zelf aan het werk, dan doen je kinderen het later ook.

Maar toch is de belangrijkste les die ik trok uit mijn moeders leven niet per se deze. Want ik herinner me dat ik het als kind helemaal niet leuk vond om te horen, dat ‘wacht met kinderen krijgen’. Dat kind, dat was ik! Of dat van die verkeerde man waar je niet mee moest trouwen, want dat ging over mijn vader! Ik zag mijn moeder niet gelukkig in haar werk noch in haar huwelijk. Ik zag haar gelukkig als ze aan het handwerken was, haar planten verzorgde of lekkere dingen aan het maken was om samen op te eten als we naar Dallas of Dynasty keken. En ik zag dat ze haar eigen weg probeerde te vinden, zich niet wilde schamen voor wie ze was.

Als meisje schaamde ik me vaak voor haar folkloristische zelf geweven kleding of voor het topless zonnen in de tuin; de buren lagen in dikke badpakken onder een parasol en probeerden te voorkomen dat ook maar iemand een glimp van ze opving. Ik vond dat trouwens nog véél stommer dan topless zonnen, maar toch schaamde ik me, want mijn moeder was anders dan de rest. Maar nu ben ik groot, zelf moeder en inmiddels moeder van mijn moeder als mantelzorger. Ik zie dat ze dapper was omdat ze, tegen alle heersende normen en waarden in, mij alle ruimte gaf om te zijn wie ik was, en me dat gunde waar zijzelf te hard voor heeft moeten vechten: de vrijheid om jezelf te mogen zijn.

    • Stine Jensen