Alleen de jaren 70 waren níet preuts

Vrouwelijk naakt

Bij de Miss America-verkiezing hoeven vrouwen niet meer in bikini. Nieuwe preutsheid? Die zien de media al sinds de jaren tachtig.

Foto uit de serie Girls in Amsterdam uit 2015 van fotograaf Ramona Deckers.

We zien een man die, door de knieën gezakt, zijn hoofd tegen het kruis van een vrouw drukt. Zijn shirt hangt open, hij heeft haar knie vastgegrepen voor houvast. Zij (lang blond haar, strak bloemenjurkje dat haar heupen en borsten accentueert) leunt met haar armen omhoog tegen een boom, de ogen gesloten in extase.

Geen jeans te zien op deze foto, maar toch was dit in 1992 een reclame voor jeansmerk Jordache. Tot ongenoegen van de Reclame Code Commissie, die de reclame verbood omdat die „erotisch” en „aanstootgevend” zou zijn. De commissie liet ook een andere jeansreclame sneuvelen, waarin een man met de broek op de enkels een vrouw omhelsde.

De Telegraaf zette destijds beide foto’s op de voorpagina, met de tekst „Dit is TABOE”. Er „lijkt een nieuw tijdperk van preutsheid begonnen”, aldus de auteur.

Afgelopen woensdag, precies 26 jaar na die voorpagina, plaatste De Telegraaf een vrouw in bikini voorop, met de tekst „NIKS MISS MEE” ernaast. Het afschaffen van de Amerikaanse missverkiezing in bikini, dinsdag bekendgemaakt door het bestuur van Miss America, is volgens de krant onderdeel van „een opmerkelijke golf van nieuwe preutsheid”.

Maar als we de media moeten geloven, rolt die preutse golf al vele decennia. Wie de publieke opinie bestudeert, ziet dat er de afgelopen 50 jaar maar één niet-preuts decennium was: de jaren 70. Begin jaren tachtig werd de nieuwe preutsheid geboren. Door de opkomst van aids raakte seks haar onschuld kwijt: die vrije liefde bleek gevaarlijker dan gedacht. Daarbij had de vrouwenbeweging in tweede instantie toch niet zoveel op met al dat bloot. Het vrouwenlichaam werd tot object gemaakt, aldus de feministen van toen. Vooral de opkomst van pornografie riep veel weerstand op.

In de media was de conclusie snel getrokken: Nederland was weer preuts. „Na een aanvankelijk uitbundig beleden libertinisme wordt een nieuwe preutsheid gepredikt”, analyseerde socioloog Jacques van Doorn in NRC. Het Vrije Volk kopte in 1981: „NIEUWE PREUTSHEID: SEKS IS UIT”. Het was de schuld van de „sexisme-hatende feministen”, aldus de krant. Hans Charlouis, destijds de voorzitter van de noodlijdende Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming, beklaagde zich in het artikel over de „besloten vrouwencafés” van de feministen: „in wezen niets anders dan de besloten herensociëteit uit de negentiende eeuw”. Ook NRC-columnist Gerrit Komrij moest er niets van hebben: „Het is opnieuw een fanatieke bemoeizucht met het seksuele leven van anderen. De nijd van een verse lichting nonnen. De heiligheid van het radicaal-lesbische stralenkransje.”

Lees ook: De nieuwe tuttige moraal van de Tinder-generatie

De hele jaren 80 maakte men zich druk om het tanende naakt, maar toen HP/De Tijd er in 1991 de voorpagina aan wijdde heette het nog steeds „nieuw preuts”. Een „op hol geslagen bolderkar”, noemde de redactie het verschijnsel. Je kunt tegenwoordig geen complimentje meer geven zonder voor seksist te worden uitgemaakt, aldus het blad.

Dat laatste hoor je nu, in het kielzog van MeToo, opnieuw. De discussie lijkt weinig opgeschoten en de conclusie is nog steeds dezelfde: we worden preutser. Ter illustratie wordt verwezen naar het verdwijnen van (half)naakte vrouwen uit bijvoorbeeld de Formule1-races, de Pirellikalender en nu de missverkiezing.

Maar wat zegt dat over ons dagelijks leven?

Nieuwe feministen

Dat er minder halfnaakte vrouwen figureren bij autoraces en missverkiezingen vertelt ons vooral dat instituten als Formule1 en Miss America luisteren naar de nieuwe feministen. Het gaat die feministen niet om blootheid op zich, maar (opnieuw) om het tot object maken van het vrouwenlichaam. Daar kun je van vinden wat je wilt, maar met preutsheid heeft het weinig te maken. De feministen in kwestie kleden zich zelf niet per se kuis, kijk maar naar Beyoncé.

Lees ook: In de kunstwereld lijkt een nieuwe golf van kuisheid te zijn aangespoeld.

Of er in het dagelijks leven sprake is van ‘een nieuwe preutsheid’ valt volgens seksuologen niet te zeggen: daar is geen goed onderzoek naar gedaan. Maar wie gewoon even rondkijkt ziet weinig bewijzen. Het ultrakorte rokje is deze zomer weer alomtegenwoordig, net als de hotpants en de strakke jurk. In kiosken zijn de schappen gevuld met damesbladen met vrouwen in badpak of bikini op de cover. In kledingreclames zitten vrouwen met de benen wijd en kin omhoog, mond een beetje open.

Online is al helemaal geen gebrek aan vrouwelijk naakt. Terwijl Playboy minder bloot werd, explodeerde de hoeveelheid online porno. En terwijl jongeren preutser werden onder de douche (een paar jaar geleden bleek dat sommigen na gym in hun ondergoed douchen), werd het sturen van naaktfoto’s normaal.

De verandering bij de missverkiezing, je kunt het zien als een teken dat alles verandert, maar ook als een randverschijnsel in een tijd waarin het vrouwelijk lichaam nog steeds óveral te bewonderen is, ook halfnaakt en in sexy poses, en in steeds perfectere vorm.

De bewuste foto van acteur Burt Reynolds. Foto Flickr by CC

En dan nog iets. Wanneer mensen (vaak mannen) zeuren over de nieuwe preutsheid, gaat het bijna altijd over het bedekken van het vrouwenlichaam. Maar hoe zit het met de mannen? In de niet-preutse jaren zeventig viel de mannenmode te omschrijven als: kort, strak, bloot. Korte broekjes (denk ook aan hoe de voetballers er toen bijliepen), borsthaar en blote armen onder giletjes, strakke mouwloze shirts en broeken waarin je alles zag zitten. Alles moest getoond worden. Een beroemde foto van acteur Burt Reynolds, destijds sekssymbool met snor, laat zien wat toen sexy was: hij ligt languit, toont trots zijn harige borst, met zijn arm bedekt hij ternauwernood zijn geslachtsdelen. Zou een acteur nu zo op de foto gaan?

Veertig jaar later kleden mannen zich ’s zomers in halflange broeken en overhemden, terwijl de vrouwen hun billen laten hangen uit hun hotpants.

Wie is er nu eigenlijk preuts geworden?

    • Floor Rusman