Waarom begint de bouw zo vroeg?

Arbeidstijden Waarom hanteert de bouw een zeven-tot-vier-baan, terwijl de gemiddelde kantoorbaan om negen uur ‘s ochtends begint?

Foto ANP

Elke ochtend gaat de wekker van Nick Tuijp (33) uit Purmerend om half zes. Terwijl zijn zwangere vrouw zich nog een keer omdraait en zijn twee kinderen in de kamer verderop doorslapen, wast hij zijn gezicht, drinkt een kop koffie aan de keukentafel en stapt om zes uur de auto in. Een uur later begint hij als bouwvakker voor Hecon Bouwgroep bij een nieuwbouwproject in Amsterdam.

Wie in de zoekmachine van Google de woorden ‘waarom beginnen’ intypt, krijgt meteen de aanvulling: „Waarom beginnen bouwvakkers zo vroeg?” Kennelijk verbaast het ons nog steeds en masse: terwijl een groot deel van werkend Nederland zich om negen uur ’s ochtends op kantoor meldt, is de gemiddelde bouwvakker al minstens twee uur aan de slag. En ook het kantoorleven dat bij de bouw betrokken is, begint ruim een uur eerder dan de gebruikelijke negen-tot-vijf-baan. Ja, waarom eigenlijk?

Een ouderwetse cao

Volgens Hans Crombeen, bestuurder van vakbond FNV Bouw, zijn daar verschillende redenen voor. „De meest gegeven reden is om zo optimaal mogelijk gebruik te kunnen maken van het daglicht. Vroeger waren er nog geen goede bouwlampen om de werkdag te rekken, dus werkten bouwvakkers met wat de natuur hen bood.” De bouw-cao is hier nog steeds op afgestemd. „Van zeven uur ’s ochtends tot zeven uur ’s avonds betaal je als werkgever het gewone uurtarief aan je medewerkers, daarbuiten moet je een bonus betalen. En dat is iets wat bouwbedrijven willen voorkomen.”

Van oudsher was het zelfs zo dat de bouw-cao verschillende werktijden voor zomer en winter kende, vertelt hoogleraar Lex Heerma van Voss van het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis. Hij promoveerde in 1991 op arbeidstijden en de economische gevolgen hiervan. „Dat was bijvoorbeeld ook zo in de landbouw en de steenbakkerij. Je maakte gebruik van het aantal lichturen, dus werd er in de winter aanzienlijk minder lang gewerkt. Een schilder had in de zomer vier knechten, en in de winter maar één.” Ook het weer speelde toentertijd een veel grotere rol, zegt Heerma van Voss. „Was het koud, dan kwam het werk gewoon stil te liggen.”

Voor de files uit

Toch blijft het natuurlijk gek dat een collectieve arbeidsovereenkomst anno 2018, is gebaseerd op een tijd zónder bouwlampen. Maar zou de bouw vanaf nu om negen uur ’s ochtends beginnen, dan speelt er volgens Crombeen een heel ander probleem. „Veel bouwvakkers wonen niet op de plek waar ze werken. Van zes tot zeven uur ’s ochtends is het aanmerkelijk rustiger op de weg, en ook om vier uur ’s middags kun je meestal filevrij naar huis.”

Dat is inderdaad hét voordeel van zo vroeg beginnen, erkent Mark Stavenuiter (38), loodgieter bij de Gebroeders Sneeboer. „Ik woon in West-Friesland, maar meld me iedere ochtend om zeven uur in Amsterdam. Ga ik later van huis, dan kan ik achterin de file aansluiten.” Wanneer hij rond half vijf ’s middags weer thuis is, helpt hij mee in het huishouden. „Ik douche snel en kook dan eten voor mij en m’n vriendin. Kinderen hebben we nog niet.”

Die zorgtaken in huis werden in 2010 in een artikel in NRC overigens als derde verklaring genoemd voor het feit dat kantoorbanen pas om negen uur ’s ochtends beginnen. Van oudsher zouden er meer vrouwen op kantoor hebben gewerkt, die zich ’s ochtends vroeg met zorgtaken bezighielden, alvorens aan het werk te gaan. „Totale kul”, noemt Heerma van Voss dat. „Van oudsher waren het juist de mannen die op de kantoren werkten.” Vrouwen hebben zich aan het begin van de twintigste eeuw de kantoren binnen moeten vechten, toen de arbeidstijden al lang beklonken waren.

Heerma van Voss vertelt dat werken op kantoor aanzienlijk meer prestige had dan werken in de bouw. Het was een luxe om op kantoor te werken. „Sommigen hoefden pas om tien uur ’s ochtends aanwezig te zijn, en konden dan om drie uur ’s middags alweer gaan.” Die werktijden zijn inmiddels aangepast, maar het verschil in aanvangstijd is gebleven.

Mensen het bed uit boren

De kans dat er nu nog verandering in de werktijden voor bouwvakkers komt, acht Crombeen van FNV Bouw heel klein. „De bouwsector is nu eenmaal erg conservatief. Bovendien hebben veel mensen hun leven erop afgestemd, die zijn juist erg gehecht aan deze tijden.”

En mocht er toch verandering komen, dan heeft dat volgens Heerma van Voss waarschijnlijk te maken met het stijgende aantal vrouwen dat werkt. „Gingen we er tot 1960 nog van uit dat de vrouw altijd thuis was, tegenwoordig hebben ook zij een baan. En dat betekent dat er andere afspraken gemaakt moeten worden omtrent het huishouden.” Als een van de twee zo vroeg begint, komt het huishoudelijk werk ’s ochtends immers op de ander aan. En dat is lastig te combineren voor wie óók werkt.

Al is het overigens niet zo dat er nooit iets veranderd is aan de werktijden in de bouw. Crombeen ziet het heel af en toe: bedrijven waarin bouwvakkers parttime gaan werken, of individuele afspraken met hun bazen maken over werktijden. „Maar dat is toch nog steeds een uitzondering.”

Voor Patrick Zonneveld (46) uit Sint Pancras, schilder bij Mol & Zonen, went het vroege opstaan in ieder geval nooit. Wel merkt hij dat hij bij particuliere klussen vaak niet meer zo vroeg hoeft te beginnen. „Als ik word ingehuurd door een aannemer, bepaalt die de werktijden. Word ik ingehuurd door een particulier, dan zit die er vaak ook niet op te wachten dat ik om zeven uur ’s ochtends op de stoep sta.” Crombeen beaamt dat. „Bij particuliere klussen weet je dat de hele buurt uit potentiële klanten bestaat. Dan wil je een goede indruk maken, en daar hoort mensen om zeven uur hun bed uit boren niet bij.”

Bouwvakker Tuijp staat na zijn werkdag in Amsterdam met zijn kinderen van vijf en twee jaar in de speeltuin, of doet iets anders om zijn vrouw te ontzien. „Zij heeft ze al de hele dag om zich heen.” Dat een dag op die manier lang duurt, erkent hij. „Maar ik wist als 16-jarig jochie al waar ik aan begon. Dit is het werk wat ik wil doen, die werktijden zijn bijzaak.”

Correctie 8-6-2018: In een eerdere versie stond in het intro dat de bouw een zeven-tot-drie-baan hanteert. Dat moet een zeven-tot-vier-baan zijn.