Susan Top (l) tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over de gaswinning in Groningen.

Foto Remko de Waal/ANP

Voortvarend Groningen: vier valse starts in zes jaar

Gasgevolgen

Een oplossing voor de gasproblemen in Groningen is urgent. En moeilijk. Wat te doen? „Niet weer een halfbakken constructie.”

In augustus is het zes jaar geleden dat de ‘grote gasbeving’ (Huizinge, 3,6 op de schaal van Richter) Noord-Groningen wakker schudde. Wie nu naar de regio kijkt, zou zich kunnen afvragen wat er al die jaren is gebeurd.

Los van het revolutionaire besluit de gaswinning tot en met 2030 terug te brengen naar nul, ziet het er niet fraai uit. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) werd eerst bejubeld, maar heeft nu een „onoverbrugbaar” geschil met de regio over stopzetting van de versterking van huizen, Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders (ooit aangesteld om min of meer alle problemen op te lossen) is opgestapt, en ook in de Tweede Kamer ligt Wiebes onder vuur.

Susan Top is als secretaris van belangengroep het Groninger Gasberaad betrokken bij de aanpak van de gevolgen van gaswinning en kent de ‘machinekamer’ door en door. Ze schoof namens de ‘maatschappelijke stuurgroep’ aan bij talloze vergaderingen, overlegde met twee ministers en twee directeuren van gaswinner NAM, maakte de Nationaal Coördinator Groningen mee en de periode ervóór. Zij licht vier valse starts uit de afgelopen zes jaar toe.

2014: Dialoogtafel

Na de zware beving bij Huizinge liet minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) in een jaar dertien onderzoeken doen. Een van de belangrijkste conclusies kwam van de commissie-Meijer. Top: „De verhoudingen in Groningen waren zo verstoord dat de normale overlegstructuren niet meer werkten. Dus was het idee: we kiezen ervoor met alle partijen – zoals overheden, gaswinner en bewoners – gelijkwaardig aan tafel te gaan zitten.” Dat werd de Dialoogtafel – een experiment, waar de directeur van de NAM bijvoorbeeld direct tussen Groningers kwam te zitten.

De druk was hoog. „Wij zouden de oplossing moeten brengen.” In de praktijk bleek dat volgens Top lastig: iedereen zat met andere verwachtingen aan tafel. „Er was niet goed nagedacht over of wij bijvoorbeeld met elkaar besluiten zouden nemen.” De constructie liep vast en de partijen verloren het vertrouwen in elkaar. De Groninger Bodembeweging stapte als eerste op.

Top ziet in de ondergang van de Dialoogtafel het begin van een patroon: in allerijl wordt een constructie voor Groningen opgetuigd die niet goed doordacht blijkt. „Die loopt vast. Dan laten we dat doorsudderen, totdat we onder tijdsdruk een nieuw konijn uit de hoge hoed toveren.”

Januari 2015: Centrum Veilig Wonen

Ander voorbeeld: het Centrum Veilig Wonen. Dat bureau – in feite ingenieursbureau Arcadis, ingehuurd door de NAM – zou de schadeafhandeling gaan regelen, op afstand van de NAM. „Zij moesten zeer snel operationeel zijn, er was geen gelegenheid om alles uit te kauwen. Uiteindelijk zaten daar weeffouten in.”

Juni 2015: Nationaal Coördinator Groningen

Het opzetten van de NCG – een ambtelijke organisatie met 140 volle banen – kent volgens Top eenzelfde patroon. De Dialoogtafel werd afgeserveerd, nu zou er een centrale figuur komen met een eigen mandaat die de versterkingsoperatie zou leiden. „Maar de positie van de NAM veranderde in wezen niet, de kaders voor versterking kwamen ook van de NAM.”

Alders moest in die constructie – afkomstig van Henk Kamp – steeds langs bij de gaswinner, waardoor versterking langzaam van de grond kwam. Het eigen mandaat kwam er nooit. „Je moet hem nageven dat hij het nog drie jaar heeft volgehouden.”

Mei 2018: vacuüm

Volgens de lezing van Top is dit een cruciale scharnierperiode: de inrichting van wéér een nieuw ‘speelveld’. „Wat je ziet, is dat Wiebes eigenlijk terugvalt op de periode vóór de Dialoogtafel en na Huizinge: ik ga praten met de regio. Daar zit geen enkele structuur onder.”

De regio staat bovendien relatief machteloos. Woensdag zei Alders in de Tweede Kamer nog dat de situatie ook onder de NCG al officieel inhield dat de minister kan beslissen: „Al het overleg is informeel.”

Nu Wiebes de leiding zo duidelijk naar zich toe heeft getrokken is het onduidelijk of – en zo ja, hoe – de NCG voortbestaat. Top: „Wij doen als Groninger Gasberaad nog mee aan die constructie, maar dat is bizar. Wij vergaderen straks met de NCG, terwijl we allemaal weten dat het dáár niet gebeurt. Dat worden een soort vage toneelstukjes.”

Hoe dan wel verder? Volgens Top is eerder gesproken over een nieuwe inrichting van de versterkingsoperatie en wordt daar misschien op teruggegrepen. „Denk aan een gemeenschappelijke regeling waarbij gemeentes een publieke organisatie delen.”

Wordt er dan misschien wéér een instituut opgericht? Top: „Dat zit er dik in. Iets uit de brokstokken van het Centrum Veilig Wonen en de Nationaal Coördinator. Horecazaken gaan ook drie keer over de kop voor je de juiste formule hebt gevonden. Maar we kunnen ons niet veroorloven weer met een halfbakken constructie te gaan werken. Denk er in godsnaam twee maanden langer over na, en doe het nu goed. Hoewel we dat bij de NCG eerlijk gezegd ook al zeiden.”

    • Milo van Bokkum