Te veel leraren, te weinig scholieren

Onderwijs Maastricht

Middelbare scholieren ‘lekken weg’ uit Maastricht. Het plaatselijke onderwijs lijdt daaronder. Leerlingen en ouders zijn bezorgd.

Leerlingen Lisa Verhoeven (17) en Jonathan Henry (15) protesteerden tegen de verplaatsing van docenten. Jonathan zit ook in de leerlingenraad. Foto Chris Keulen

Als experts in crisiscommunicatie, zo reageerden leerlingen Lisa Verhoeven (17), Jonathan Henry (15) en Alexandra Wezenaar (15) toen ze hoorden dat volgend schooljaar 45 van hun docenten weg zouden moeten: liefst 30 procent van het personeelsbestand van het Porta Mosana College in Maastricht. Vanwege krimp verplaatst naar scholen buiten de stad.

Die dinsdag voor de meivakantie heerste een gekke, gespannen sfeer op school. „Pas het laatste uur hoorde ik wat er aan de hand was”, zegt Alexandra. Docenten bleken de avond ervoor door het schoolbestuur te zijn gebeld over de verplaatsing.

„We schrokken enorm”, zegt Lisa. „We hebben die docenten al jaren, we hebben banden met ze opgebouwd. Dan zou ik in mijn examenjaar opeens compleet onbekende docenten hebben – dat zou heel gek zijn.”

In WhatsApp-groepen werden acties bedacht, bij Nederlands bleef een groepje tot het negende uur zitten. „Iedere leerling had wel een idee”, zegt Lisa. „Veel mensen zeiden: ‘we gaan grote chaos creëren door staken en relschoppen’. Dat wilden we voorkomen, omdat we dachten dat dit negatieve effecten zou hebben.”

De eerste actie was een stil protest: 45 leerlingen op het plein, naar het aantal docenten dat weg zou moeten. Twee minuten stilte, daarna applaus. Op het raam hingen blaadjes met gedachten van leerlingen. Alle lokale media waren erbij – leerlingen hadden ze die dinsdag direct gealarmeerd.

Nu, bijna twee maanden en verschillende protestacties later, heeft Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO) de plannen aangepast. Van de 125 docenten die zouden worden verplaatst, kan ongeveer een derde blijven. Het Porta verliest vooralsnog ‘slechts’ dertien voltijdsbanen.

Maar de zorgen over de kwaliteit van het voortgezet onderwijs in Maastricht zijn nog lang niet verdwenen. „Dit kan een bom zijn voor de stad”, zegt Anne-Marie Leufkens, een van de ouders achter actieplatform Wij Zijn Porta. „Als er geen goede scholen meer zijn, willen gezinnen zich hier niet meer vestigen.”

Kan een kleine school kwaliteit leveren? Lees ook: Een school die makkelijk in de koffiekamer past

Weg uit Maastricht

Wat is er aan de hand? Het aantal leerlingen in Maastricht daalt. Gingen er in 1990 12.000 leerlingen naar de middelbare school, vorig jaar waren dat er nog 6.616 en in 2032 zijn het er naar verwachting 5.444. Behalve door krimp en ontgroening komt dat door ‘weglek’: zo’n 20 procent van de leerlingen gaat sinds een paar jaar in België, Meerssen of Valkenburg naar de middelbare school.

Belangrijke oorzaak is een omstreden plan uit 2012 van LVO; het schoolbestuur met een monopoliepositie in Maastricht. Om de krimp op te vangen zou er één vmbo-, één havo- en één vwo-school komen. Alleen nog categoraal onderwijs dus – op de Vrije School na. Ouders zagen dat niet zitten; vooral niet als hun kind een dubbel advies had zoals havo/vwo. Zij willen dat hun kind kan opstromen.

Het plan ging niet door. Toch moesten verschillende scholen afdelingen sluiten en er was onduidelijkheid over de toekomst. Het Porta raakte de havo-afdeling kwijt. Ouders kozen het zekere boven het onzekere: scholen buiten Maastricht. „Na de Cito bleek dat onze dochter vwo aankon en dus naar het Porta kon”, zegt bijvoorbeeld Ingrid van der Heyden. „Anders was ze ook buiten Maastricht naar school gegaan.”

En nu is er een nieuw plan dat de krimp het hoofd moet bieden en de weglek tegengaan. Dit ‘Masterplan’ pleit voor drie brede middelbare scholen, waarvan één samenwerkingsschool in een nieuwe campus aan de oostkant van de stad. En het zorgt wéér voor onrust.

Want daar was ineens het bericht dat 125 docenten verplaatst zouden worden. Nodig, aldus LVO, omdat in Maastricht te veel leraren zijn voor te weinig leerlingen. En omdat in het sociaal statuut met de vakbonden een last in, first out-principe is afgesproken, zou de maatregel vooral jonge docenten treffen.

Die werken vooral op het Porta, een innovatieve school met tweetalig en begaafdheidsonderwijs. De school trok juist actief jonge docenten. En schrijft volgens docenten wél zwarte cijfers. „Een gezond been wordt geamputeerd”, schreven docenten van het Porta in een verklaring. Ze willen niet met NRC praten uit vrees voor hun baan.

Zo’n vijftien geschrokken ouders vergaderden in de meivakantie met elkaar. Zo ontstond Wij Zijn Porta, met vergaderruimte in het centrum van Maastricht. Aan de muur hangen witte vellen met mindmaps: belangen van LVO, leerlingen en de gemeente uitgetekend.

Volgens de ouders (en een groep docenten) ontbreekt een goede analyse van de weglek. Ze noemen het „verontrustend” dat bij de keuze van verplaatsbare docenten onderwijskwaliteit geen rol lijkt te hebben gespeeld. En ze hekelen het proces: „Als je wilt dat twee scholen samenwerken, moet je dat goed met ouders regelen”, zegt Berend Brouwer, wiens dochter „ontredderd” thuiskwam nadat ze had gehoord dat acht van haar tien docenten weg moesten. „Dit is het zoveelste plan dat achter het bureau is bedacht.”

Lees ook: Betere leraren kosten nu eenmaal geld

Guido Beckers, voorzitter van de centrale directie van LVO, zegt dat hij juist met veel partijen heeft gesproken, tot aan het bedrijfsleven aan toe. Het plan, zegt hij, is gebaseerd op gedegen onderzoek. „Het wordt breed gedragen, het probleem zit in de transitiefase.” Omdat LVO de zorgen over onderwijskwaliteit deelt, betaalt de stichting „een aanzienlijk bedrag” om in eerste instantie een derde van de te verplaatsen docenten te behouden. „We gaan met de vakbonden praten over een ander systeem, waarvan jonge docenten niet de dupe zijn.” Hij gaat de ouders zo veel mogelijk betrekken bij vervolgstappen.

Dat willen ouders ook. „We hebben hier ontzettend veel energie in gestopt, maar dat was allemaal om iets tegen te houden”, zegt Annemarie van Zeijl. „Had ons dan gebruikt als kracht.” Ze zijn echt geen activisten, benadrukt ze, „maar heel normale ouders die willen dat het goedkomt met het onderwijs in Maastricht.”

Correctie (8 juni 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond in het fotobijschrift dat het meisje links op de foto Alexandra Wezenaar is. Het is Lisa Verhoeven. Dat is hierboven aangepast.

    • Mirjam Remie