Opinie

Schrijven als een vrouw: ook dat kan de man. Gun ons de Opzij Literatuurprijs

Wanneer ontwaakt, weet hij nog even niet wie hij is. „Ik ben nog geen man, en ook geen vrouw, ik heb nog geen naam.” Vanuit een dergelijk voorstadium van identiteit, komt hij ook tot literaire personages.

Gerard van het Reve geïnterviewd door Antoine Bodar (25-04-1972). Foto ANP / Andre van der Heuvel

Toen ik hoorde dat De Bezige Bij mijn roman Kindsoldaat voor de Opzij Literatuurprijs had ingestuurd, was ik aanvankelijk blij verrast dat zoiets vanaf dit jaar voor mannelijke auteurs mogelijk is. Eindelijk is doorgedrongen in de feministische gelederen dat ook mannen kunnen bijdragen tot de ontplooiing, bewustwording en emancipatie van vrouwen.

Ik herinner me een leesreis door Duitsland, twintig jaar geleden ter gelegenheid van de vertaling van mijn roman De Heerlijkheid van Julia. De quote van Margriet de Moor achter op het boek – „dat een jonge man de hartstocht van een vrouw zo glashelder en lyrisch kan beschrijven is een wonder” – zette aan tot controverse. Hard core feministes beweerden met gebalde vuist dat een man niet kon beoordelen hoe een vrouw zich voelt.

Ik ben voltijds in vrouwelijk perspectief opgeleid. Bij afwezigheid van een vader en afhankelijk van een drankzuchtige moeder, was mijn enige manier om te overleven me in haar te verplaatsen. Ik begreep haar verdriet over haar geheime liefde waar ik de verboden vrucht van was, maar ik begreep ook haar verlangen dat was als een bodemloze put.

Een interviewster van het nachtelijk radioprogramma Nooit meer slapen waar ik in mijn pyjama naartoe was gegaan, merkte op dat Kindsoldaat een feministisch boek is. Honderd jaar geschiedenis vanuit vrouwelijk perspectief. Sterke vrouwen die oplossingen vinden voor hun hartstochten. Aanvankelijk voelde ik me gevleid dat ik in het vrouwenbastion werd toegelaten, maar toch bleef er iets knagen. In de taxi terug naar huis dacht ik dat ik anders had moeten reageren: „Hé, zo zijn we niet getrouwd. Ik heb dat woord feministisch helemaal niet nodig. Ik wil niet worden ingelijfd.”

Wat is bevrijdender, emanciperender en universeler dan de vrijheid van de verbeelding? Om je te laten onderdompelen in mogelijkheden, in levens vol angstaanjagend en troostend verlangen en meegevoerd worden in vrij denken en voelen.

Wanneer ik ontwaak, weet ik nog even niet wie ik ben, ik ben nog geen man, en ook geen vrouw, ik heb nog geen naam, ik bevind me nog in het voorstadium van identiteit. Het duurt misschien een paar tellen, nog even ben ik bewustzijn zonder ego, dan dringt het tot me door, ik herinner me wie ik ben. Ik denk dat alle mensen zo wakker worden.

Wat is bevrijdender, emanciperender en universeler dan de vrijheid van de verbeelding?

De meeste mannen en vrouwen gedragen zich naar de definitie die ze zichzelf hebben opgelegd of door anderen hebben laten opleggen. Ze vinden hun identiteit wel comfortabel omdat het een duidelijke vorm geeft. Sommigen ervaren hun identiteit als benauwend. Het is uit eerbetoon aan de menselijke vrijheid en wijsheid dat identiteit keer op keer moet worden omgewoeld.

In een tijd dat zo veel mensen openlijk worstelen met hun identiteit en dezelfde wc’s door mannen en vrouwen gebruikt mogen worden, is emancipatie burgerplicht.

Het is waarschijnlijk in dat kader dat Opzij dit jaar voor het eerst mannen toelaat voor de Opzij Literatuurprijs. Maar waarom deed ze dat zonder er ruchtbaarheid aan te geven. Dat is toch een sensationele switch? Betekent luidop toegeven dat vrouwen niet langer het alleenrecht hebben op het vrouwelijk perspectief dat Opzij zichzelf kan opheffen? En wat is een vrouwelijk perspectief eigenlijk nog als ook een man daar vanuit kan denken? Wat betekent mannelijk en vrouwelijk op den duur nog? Ook feministes moeten zich bevrijden van hun definitie.