Lokaal lukt het wel, de VVD met GroenLinks

Coalitievorming

Bij Rutte III liep het mis, maar in de gemeenten blijken VVD en GroenLinks heel graag met elkaar te willen samenwerken. „Ze denken zoals wij.”

(Van links naar rechts): Boudewijn Revis (VVD), Richard de Mos (Groep de Mos), Robert van Asten (D66) en Arjen Kapteijns (Groenlinks) presenteren in Den Haag hun coalitieakkoord voor de komende vier jaren. Foto Bart Maat/ANP

Het coalitieakkoord met GroenLinks in Arnhem is niet op álle punten naar de zin van VVD-onderhandelaar Leendert Combée. Neem de windmolens. „Daar hebben we niks tegen”, zegt Combé, fractievoorzitter in de raad. Maar dat het gemeentebestuur er dríé wil? „Dat dat er nu in staat, dat vind ik jammer.”

Arnhem behoudt ook de mogelijkheid een referendum te houden en ook dat had van de VVD niet gehoeven. En dan heb je nog de milieuzone. Begin dit jaar stemde de gemeenteraad voor de strengste van Nederland, de VVD wil er graag van af. Het enige wat de partij op dat punt binnenhaalde in de onderhandelingen: de milieuzone wordt niet uitgebreid.

Verder is Combée tevreden. Arnhem krijgt een bestuur van de twee winnaars van 21 maart, GroenLinks en de VVD, aangevuld met D66 en PvdA. „We hebben natuurlijk alletwee onze stokpaardjes”, zegt Combée. „Maar GroenLinks en wij wisten meteen: we gaan er samen uit komen.”

Lees ook de gedragscolumn van universitair docent Daan Scheepers: Wat GroenLinks kan leren van de VVD

‘We lijken op elkaar’

In de kabinetsformatie van Rutte III liep het vorig jaar nog mis tussen VVD en GroenLinks. In de onderhandelingen over nieuwe gemeentebesturen lukt het opvallend vaak wel. In driehonderd van de 335 gemeenten zijn de partijen er nu uit en de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen, GroenLinks, bestuurt de komende jaren in elk geval mee in 83 gemeenten. In 2014 waren dat dat 47 gemeenten. En op verreweg de meeste plaatsen (54) werkt GroenLinks samen met de VVD.

Wat ook opvalt, is het succes van de VVD. In de vorige raadsperiode bestuurde die partij mee in 157 gemeenten, nu ziet het ernaar uit dat ze in net iets meer dan tweehonderd gemeenten gaan meedoen. Die groei, 29 procent, is groter dan de bescheiden verkiezingswinst. Daarmee nadert de VVD het CDA als lokale bestuurspartij – het CDA lijkt uit te komen op meebesturen in 218 gemeenten.

Het verbaast de lokale VVD’ers helemaal niet dat het lukt met GroenLinks. „We lijken eigenlijk wel op elkaar”, vindt VVD-wethouder Marcel Oosterveer uit Eindhoven. „Onze instelling is hetzelfde: maak wat van je leven.” Hij pauzeert even, zegt dan: „Als je het kan.”

Onconventioneel denken

VVD-fractievoorzitter in Zwolle Thom van Campen zegt het zo: „GroenLinks en de VVD kunnen allebei onconventioneel denken, buiten de kaders.” Wat volgens hem ook meespeelt: „GroenLinksers denken ideologisch, maar zijn ook bereid om hun ideeën in de praktijk te brengen.”

En andersom? „Het voordeel van VVD’ers is dat je heldere afspraken met ze kunt maken”, zegt Herman van Rooijen, GroenLinks-fractievoorzitter in Bronckhorst, de Achterhoek. „En we bleken op veel punten hetzelfde te denken, bijvoorbeeld over vergroening van energie.”

GroenLinks ging in Bronckhorst van twee naar drie zetels. Een enorm succes, vindt Van Rooijen, voor een partij met vooral een Randstedelijk imago. „Je merkt hier op het platteland sowieso dat veel mensen hechten aan het behoud van het groene landschap. De VVD is daar ook gevoelig voor, want voor dat landschap komen de toeristen hiernaartoe.”

Het dringt nu ook door tot de VVD-achterban, zeggen lokale VVD-politici: er is geld te verdienen aan duurzaamheid. Dus nee, Thom van Campen hoefde de samenwerking met GroenLinks in Zwolle bijna niet uit te leggen aan VVD-kiezers. „Zwolle is een stad die groeit en de vraag in de onderhandelingen was steeds: ga je bedrijven nu vervelende en opdringerige maatregelen opleggen in de ruimtelijke verordeningen? Of ga je hen verleiden en hen laten inzien dat ze er als ondernemer op lange termijn ook van alles uit kunnen halen?”

‘Duurzaam doorontwikkelen’

Als je kijkt naar de coalitieakkoorden die er nu zijn, ook die waarin GroenLinks geen rol heeft: duurzaamheid is hip. In een op de vijf akkoorden komt ‘duurzaam’ voor in de titel of anders wel ‘groen’. Denk aan ‘Dinkelland Duurzaam Doorontwikkelen’, waar VVD en CDA samen gaan besturen. Of ‘Duurzaam en Dienstbaar’ in Goirle, met een bestuur van CDA, VVD en twee lokale partijen.

Ook populair is een titel waar je GroenLinks en de VVD allebei in terugziet, zoals in Houten: ‘Duurzaam, Ondernemend en Dichtbij’.

Wat ook helpt bij hun samenwerking: een coalitieakkoord ‘op hoofdlijnen’. Zoals in Zwolle. En ook op Texel. Daar vindt GroenLinks-wethouder Sander van Knippenberg dat het akkoord „een en al duurzaamheid uitstraalt”. Maar concrete ideeën? Nee, die zijn er nog niet. „Dat hangt ook af van wat er aan initiatieven komt.”

In Eindhoven, dat een bestuur krijgt van VVD, GroenLinks, PvdA en CDA, is de toekomst van Eindhoven Airport uit het coalitieakkoord gehouden. Rik Thijs, fractievoorzitter van GroenLinks: „Daarover denken we allemaal zó anders, als we daarover een compromis sluiten, is dat aan de kiezer niet uit te leggen.” Als erover gestemd moet worden, is het voor de partijen een vrije kwestie.

Op Texel krijgt de wethouder van de VVD de portefeuille duurzaamheid. Volgens Van Knippenberg is dat wat GroenLinks betreft uit strategische overwegingen. „Dan kan de VVD de eigen ambitie op duurzaamheid laten zien.”

Meestal is de verdeling anders. In 37 van de 54 gemeenten waar GroenLinks en VVD samen gaan besturen, is die portefeuille juist voor GroenLinks. Al heet die dan soms ook ‘energie’, ‘klimaat’ of zelfs global goals (in Helmond).

Gewoon Doen

Lokale politici van VVD en GroenLinks zeggen dat ze hun samenwerking konden regelen zonder al te veel bemoeienis van de partijtop. In Arnhem kreeg GroenLinks op eigen verzoek wel hulp van Tweede Kamerlid Tom van der Lee, die informateur werd. Een van de twee GroenLinks-wethouders in Eindhoven kwam van een lijstje dat het partijbureau had liggen. Dat was het wel.

„Als ze zich ermee hadden willen bemoeien”, zegt GroenLinks-fractievoorzitter Jaap Vlaming van Texel, „zou ik hebben gezegd: hoe lang wil je nog dat ik bij de partij blijf? Ik ben veel te veel een eilander om me te laten sturen.”

In Bronckhorst kreeg het coalitieakkoord de titel ‘Gewoon Doen’. Hoe dichter bij de VVD-slogan van de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 kun je komen? „Dat was toch ‘normaal doen’”, zegt GroenLinks-fractievoorzitter Van Rooijen. „Het is ook maar net hoe je het uitspreekt. Ik zeg: gewoon dóén.”

    • Petra de Koning
    • Clara van de Wiel