Opinie

Kan het Westen de verdeeldheid die Trump zaait overleven?

Ooit ondenkbaar, maar Trump is erin geslaagd: hij heeft zijn bondgenoten tegen zich verenigd, schrijft . Kan het Westen dit overleven?

Trump, midden, op een groepsfoto tijdens de vorige G7, in mei 2017 op Sicilië, waarbij de staatshoofden en premiers van zes Afrikaanse landen waren uitgenodigd. Foto Tiziana Fabi/AFP

Donald Trump zal binnenkort geschiedenis schrijven door een tegenstander de hand te schudden. Sterker nog, hij zal er zes tegelijk begroeten. Een doorbraak komt er vermoedelijk niet, vrijdag en zaterdag tijdens de G7-top in Canada.

Daarna vliegt Trump naar Singapore voor zijn ontmoeting met Kim Jong-un. We kunnen een triomf verwachten. Op het Koreaanse schiereiland zal de vrede worden uitgeroepen. Wie denkt dat ik een grap maak, moet het geluid eens uitzetten en de lichaamstaal bekijken. En bepaal dan zelf maar wiens gezelschap Trump verkiest – dat van de Amerikaanse bondgenoten of van de dodelijkste autocraat op aarde. U kunt wel raden wat een marsmannetje zou zeggen.

Het is moeilijk uit te maken welke gebeurtenis – een mislukte ‘G6 plus 1’ of een geslaagde top met Noord-Korea – ongeloofwaardiger is. Maar die eerste wint het toch wel. Door de grootste Amerikaanse bondgenoten tegen de VS te verenigen, heeft Trump iets ondenkbaars voor elkaar gekregen. De schapen verlaten de herder. Zonder Amerika zou de G7 niet bestaan. Het is zo ongeveer de stuurgroep van het Westen. Daarom is China, de op een na grootste economie ter wereld, nooit bij de club gevraagd. Daarom ook is een verwesterend Rusland in 1998 wel aan de groep toegevoegd. Maar Rusland was een zwart schaap. Nadat het in 2014 de Krim had ingelijfd, ging de groep weer terug naar zeven leden.

Uitgedunde kudde

Wat doet een kudde zonder haar herder? In een fabel zou ze door wolven worden uitgedund. Dat is een van de gevolgen van een langdurige Amerikaanse afwezigheid. Ook al voordat Trump aantrad, rolden Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk tegen de wens van Washington de loper voor China uit. Maar ze bewaarden wel de eenheid in de NAVO. En ze hielden zich aan hun script op de G7. Dit maakt Trump nu wel heel moeilijk.

Op de bijeenkomst van de G7-ministers van Financiën, afgelopen weekend, vormde de Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin een minderheid van één. Het is al moeilijk om het VK van de Brexit in de armen van Europa te drijven. Maar het kost nog veel meer moeite om Japan in een vijandig kamp te jagen. De schapen drommen samen om de wolven van zich af te houden. Voorlopig hebben Europa, Canada en Japan zich verenigd tegen de handelsoorlog waar Trump op uit is.

Lees ook: De verbijstering verbijten of terugslaan?

Theoretisch zou Trump nu de G7 uit elkaar moeten spelen door sommige leden gunsten te verlenen. Zo zou hij de bilaterale wereld scheppen waarnaar hij streeft. Hij zou bijvoorbeeld de Britten van de kudde kunnen scheiden door het vrij te stellen van de ‘nationale veiligheidsheffing’ zodra de scheiding van Europa is afgerond. Hij zou hun dan een handelsakkoord met de VS in het vooruitzicht kunnen stellen. Hij zou Italië uit de groep kunnen loswrikken door de nieuwe populistische regering te vleien. Misschien zou Duitsland toch nog aarzelen als Trump gewoon eens beloofde serieus in gesprek te gaan.

Transactionele jungle

Zulke tactieken zouden Trumps strategische doel dienen. Wat hij kennelijk wil – en wat zijn America First-doctrine impliceert – is een post-multilaterale wereld. Dat is een transactionele jungle waarin de VS bij elke onderhandeling een schaalvoordeel hebben. Het is een reeks ‘1-plus-1’s’ waarbij Trump altijd groter is dan de ander. Haast niemand wil zo’n wereld, ook het leeuwendeel van het Amerikaanse bedrijfsleven niet. Het zou ieders groei verlagen en een versplintering geven van de mondiale toeleveringsketens. Maar het is geen onlógische visie. De schaal zou bepalen dat de VS altijd de overhand hadden.

Daar loopt de filosofie van Trump op stuk. America First vergt diplomatieke vaardigheden. Voor een verdeel-en-heerstactiek is kennis nodig van degenen op wie ze gericht is. En dan kies je ze één voor één uit. Maar Trump doet het tegenovergestelde. Wanneer heeft het Westen voor het laatst zo verenigd geklonken? Voor Trumps handelwijze zijn twee verklaringen. De eerste is dat hij incompetent is. Hij weet wel wat voor wereld hij wil – terug naar de jaren vijftig – maar hij is te dom om te bedenken hoe hij zijn kansen om deze te verwezenlijken kan maximaliseren. Er zijn aanwijzingen die deze stelling ondersteunen.

Id en ego, paard en ruiter

De tweede is dat het ‘id’ van Trump groter is dan zijn ego. Freud vergeleek het ego met de ruiter en het id met het wilde paard. Het ego van Trump wil een mercantilistische wereld. Maar zijn id verlangt naar wraak. De bestraffing van de bondgenoten die Amerika jarenlang zouden hebben uitgekleed, is onverenigbaar met de wens ze van elkaar te scheiden. Het is moeilijk allebei te doen.

Het gevolg is totale verwarring. Op het eerste gezicht is China Trumps voornaamste tegenstander. Dat heeft verreweg het hoogste handelsoverschot met de VS. Maar afgelopen week gaf Trump zijn grootste drukmiddel weg door het Chinese telecombedrijf ZTE uitstel van de Amerikaanse wetgeving te verlenen. Tegelijk liet hij een strijd met Canada, dat een klein handelstekort met de VS heeft, hoog oplopen. Kan het Westen dit soort verdeeldheid overleven? Op korte termijn misschien nog wel. Maar de wolven wachten hun tijd af.