Opinie

    • Arjen Fortuin

Verrassend conflictarme televisie versus vingerwijzen bij Jinek

Zap Soms vervullen de commerciële zenders de publieke functie beter dan NPO. Bijvoorbeeld in het geval van het nuchtere programma ‘Voor de rechter’. Een gesprek bij ‘Jinek’ over de rol van de rechter in de zaak tegen Michael P. bleef bij vingerwijzen.

Frits Bakker, voorzitter van de raad voor de rechtspraak, bij Jinek (KRO-NCRV).

Halverwege de dinsdagavond concludeerde ik dat Nederland de beste rechters ter wereld heeft. En de beste deurwaarders. Ik keek op RTL5 naar Voor de rechter en Deurwaarders: betalen of leeghalen. In beeld staat daar trouwens ‘leeg halen’ wat fout is, maar als het programma je een ding leert, is het dat je mensen niet meteen op hun eerste foutje moet afrekenen.

De kleine logistiek van het deurwaardersvak wordt niet geschuwd. Zo heeft deurwaarder Van der Jagt (geweldige naam) grote moeite om in een onoverzichtelijk nieuwbouwcomplex het juiste huisnummer te vinden. Eindelijk bij de juiste deur aangekomen, krijgt hij geen reactie op de bel. Slotenmaker erbij met een boor, waarvan de accu leeg blijkt. Nieuwe accu. We zien Van der Jagt het huis betreden en al snel weer buitenstappen. Niemand thuis. Elders was zo’n fragment wegens vergaande spektakelloosheid niet uitgezonden, maar in Deurwaarders: betalen of leeghalen doet het gewoon mee.

Het levert verrassend conflictarme televisie op. Er wordt weleens opengedaan met „Komt u zeiken of komt u praten”, maar de deurwaarders van dienst zijn empathisch en hebben engelengeduld met de schuldenaars. Oók als die mensen het vermogen hebben om veel méér verplichtingen te vergeten dan menselijkerwijs geloofwaardig is.

Aandoenlijk is de vrouw die na een reeks beproevingen in haar leven van de GGD het advies had gekregen alles los te laten en dus haar post niet meer opende en de telefoonhoorn naast de haak had liggen. Don’t try this at home.

Soms vervullen de commerciële zenders de publieke functie beter dan NPO. Zie ook Voor de rechter, waarin niets anders wordt gedaan dan rechtszaken filmen. Het resultaat is boeiend en menselijk. Een man die 110 kilometer te hard reed (190 in plaats van 80) kreeg zeer strenge woorden van de rechter, maar óók een halvering van zijn rijontzegging om zijn bedrijf te sparen. De winkelier die meende door een verwisselde straatnaam in een proces verbaal (vormfout, vormfout!) van zijn boete af te komen, viste achter het net.

Ik hoorde de schuldbewuste veroorzaker van een aanrijding na zijn veroordeling vragen hoe het met zijn strafblad zat, of hij ook nog „rechter kon worden, net als u”.

Dat het leven van een rechter ook zwaar kan zijn, bleek later bij Jinek. Daar zat Frits Bakker, de voorzitter van de raad voor de rechtspraak, stevig in de beklaagdenbank geklemd – waarom had de rechter de moord op Anne Faber niet voorkomen door verdachte Michael P. al acht jaar geleden tbs te geven? Iedereen zag toch dat die man een gevaarlijke gek was?

Bakker verdedigde zijn beroepsgroep omzichtig, maar gedecideerd: een rechter moet niet op de stoel van de psychiater gaan zitten. De mogelijkheden om een niet-meewerkende verdachte dwangverpleging op te leggen waren (en zijn) beperkt en een rechter maakt de wet niet. Het gesprek daarover werd echter niet gevoerd aan de talkshowtafel. In plaats daarvan werd het, veel gemakkelijker, vingerwijzen.

Jinek wierp Bakker voor de voeten dat er in twee jaar slechts één rechter disciplinair gestraft was – wat om twee redenen vreemd was. Wegens de terloopse insinuatie dat er van alles onder het tapijt geschoven wordt bij de rechterlijke macht én om de suggestie dat een rechter gestraft zou moeten worden voor de recidive van de misdadiger; het zou nogal een perverse prikkel opleveren.

Een triest stemmend gesprek dus – zij het niet half zo triest als de wetenschap dat zelfs de beste rechters van de wereld de gruwelijkste misdaden niet kunnen voorkomen.

    • Arjen Fortuin