Verschuiving in de fractie komt Klaver goed uit

GroenLinks

Door het vertrek van drie Kamerleden, onder wie de opgestapte Rik Grashoff, kan Klaver vertrouwelingen om zich heen verzamelen.

Jesse Klaver woensdag in gesprek met Rik Grashoff bij diens afscheid in de Tweede Kamer. Foto Bart Maat/ANP

Wat een feestelijke dag voor de Tweede Kamerfractie van GroenLinks had moeten zijn – met een bos bloemen – werd een pijnlijke en verdrietige dag voor diezelfde fractie – met twéé bossen bloemen.

De eerste bos was voor Paul Smeulders, voormalig wethouder te Helmond, die door de Kamervoorzitter woensdag rond half drie werd geïnstalleerd tot nieuw Tweede Kamerlid.

Nog geen kwartier later deelde partijleider Jesse Klaver een tweede bos bloemen uit. Dat was, aanzienlijk minder feestelijk, een afscheidsboeket voor het smadelijke vertrek van Rik Grashoff. Een abrupt afscheid, zo zei voorzitter Arib in haar afscheidsrede, „waarvan de aanleiding zeer pijnlijk is”.

Grashoff had dinsdagmiddag moeten erkennen dat hij had gejokt over zijn geheime relatie met de voorzitter van GroenLinks, Marjolein Meijer. Die affaire was al wat langer aan de gang – sinds november 2016 – dan het jaar dat hij vorige week in een stevig gesprek met partijleider Klaver had opgebiecht. Na deze vertrouwensbreuk besloot hij onmiddellijk zijn ontslag als Kamerlid in te dienen; Meijer deed hetzelfde als partijvoorzitter. „Het spijt me heel erg”, schreef hij dinsdag nederig in zijn door Arib voorgedragen afscheidsbrief. „Ik heb grote fouten gemaakt.”

Gebruikelijke onvrede

Het vertrek van Grashoff komt op een moment dat de Tweede Kamerfractie van GroenLinks nogal in beroering is. De stemming in de vorig jaar flink gegroeide fractie – tien zetels erbij na de verkiezingen – zit er op zich goed in. De peilingen, ook de meest recente, geven aan dat de partij nog verder kan groeien. En de winst bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart is inmiddels bestuurlijk verzilverd met deelname in colleges van bijna tachtig gemeenten.

Maar in Den Haag verliest de fractie van veertien in twee weken tijd nu liefst drie ervaren Kamerleden. Dat is in zetels ruim 20 procent. En ruim twintig jaar aan parlementaire ervaring. Anders dan de aftocht van Grashoff was het vertrek van Linda Voortman (dinsdag) en Liesbeth van Tongeren (volgende week) wél gepland. Zij worden wethouder in Utrecht en Den Haag.

Het vertrek van drie oudgedienden betekent ook de komst van drie nieuwe fractiegenoten. Naast de genoemde Smeulders (30 jaar uit Den Bosch) treden dezer dagen Laura Bromet (48, Broek in Waterland) en Wim-Jan Renkema (50, Meppel) aan. Zij brengen alleen lokale politieke en bestuurlijke ervaring mee.

Positief uitgelegd zou een dergelijke verandering in managementspeak voor ‘dynamiek’ kunnen zorgen. Maar het maakt ook kwetsbaar. In de wandelgangen van het Koloniën-gebouw klonk vorig jaar al de nodige en gebruikelijke onvrede over de verdeling van portefeuilles en het gebrek of getrek aan beleidsmedewerkers. Er zal nu een nieuwe verdeling van taken op gang komen, want het is niet gezegd dat de drie nieuwelingen volledige de oude portefeuilles van de drie vertrokken Kamerleden gaan krijgen. Daarbij zitten interessante en ‘zichtbare’ dossiers zoals het Groningse gas en ‘armoede en schuldhulp’. Daarnaast is ook de functie van fractiesecretaris vacant; Linda Voortman was daarmee qualitate qua lid van het presidium van de Tweede Kamer, een prestigieuze Haagse functie.

Voor Klaver komt de driedubbele wissel binnen zijn Haagse team niet ongelegen. In het openbaar zei hij in de afgelopen weken steeds netjes de drie vertrekkende collega’s te zullen missen. Dat zal oprecht zijn – het vertrek van Grashoff noemde hij dinsdagnacht zelfs „klote”. Maar het is ook een publiek geheim dat de partijleider van GroenLinks graag zijn eigen vertrouwelingen om zich heen verzamelt. Daartoe behoren niet de drie mensen waarmee hij in de jaren 2015-2017 de vorige, veel kleinere fractie vormde.

Dat was vooral zichtbaar bij de samenstelling van de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar. Daarop was aanvankelijk geen plek voor Liesbeth van Tongeren. De voormalige directeur van Greenpeace knokte zich terug en wist via een referendum onder de leden nog de zesde plaats op het stembiljet te veroveren.

Allerbeste vriend

Na de verkiezingen bleek de machtsverschuiving binnen de fractie op een andere manier. Natuurlijk snapten Grashoff, Van Tongeren en Voortman dat ze een deel van hun portefeuille moesten inleveren. Ze hadden nu immers niet drie, maar elf collega’s om het Kamerwerk mee te verdelen. Toch verloren ze – op het gasdossier van Van Tongeren na – hun meest spannende woordvoerderschappen, zoals Financiën (Grashoff) en Zorg (Voortman).

Je zag de verschoven posities binnen de politieke top ook in de indeling van de fractievertrekken aan het Binnenhof, waar ooit de PvdA zat. Rondom de werkkamer van Jesse Klaver kwamen niet de oude ervaren Kamerleden te zitten, maar zijn nieuwe vertrouwelingen Kathalijne Buitenweg, Tom van der Lee en Bart Snels.

Die kring van Klavers intimi wordt nu uitgebreid met Paul Smeulders – Klavers allerbeste vriend. De twee generatiegenoten werken al jaren nauw samen aan hun ambitie om van GroenLinks een groot politiek succes te maken. Smeulders stond op plek 14 van de vorige Kamerverkiezingen. Hoewel lijsttrekker Klaver op hem stemde, verloor hij zijn zetel aan twee vrouwelijke kandidaten met meer voorkeurstemmen.

Smeulders wist heel goed dat hij sindsdien de eerste reservekandidaat was. Gevraagd of hij een tweede termijn als wethouder in Helmond ambieerde zei hij in januari weloverwogen: „Nee. Ik denk dat ik straks de Kamer in kom.” Met het inzicht van een volleerd politicus zei Smeulders te vermoeden dat er na de gemeenteraadsverkiezingen wel wat beweging in de Tweede Kamerfractie op gang zou komen, richting nieuw te vormen stadsbesturen. Hij noemde twee van de drie nu vertrokken Kamerleden bij naam.

    • Philip de Witt Wijnen