Column

Waarom wordt er zo weinig gepraat over deze sublieme docu?

Cliffhanger Dat er zo weinig rumoer is over The Fourth Estate is volgens verontrustend.

Regisseur Liz Garbus op de redactie van The New York Times.

Het meest verbazingwekkende aan de documentaireserie over The New York Times en Trump, The Fourth Estate (VPRO), vind ik dat er zo weinig over gepraat en geschreven wordt: niet in de sociale media, niet aan de koffieautomaat en zelfs niet onder journalisten. Naar de uitzending van de eerste aflevering keken op dat moment slechts 84.000 mensen. Dat zal nog wel bijtrekken met uitgesteld kijken, maar het blijft een tragedie, als je bedenkt dat de serie werd geëntameerd door een coalitie van Europese publieke omroepen met de Amerikaanse zender Showtime, om een antwoord te formuleren op het succes van documentaires op Netflix.

Mooi initiatief, in het belang van de publieke zaak, met subliem resultaat, dat de NPO zelf weer teniet doet door de serie op de late dinsdagavond te programmeren. Bovendien wilde Nederland de serie per se twee dagen na de première op Showtime laten starten, zodat er nog nauwelijks zichtkopieën van de complete vier en een half uur beschikbaar waren.

Ik heb inmiddels wel alle vier delen kunnen zien, en begrijp nu ook beter waar het mis gaat in de marketing. Om te beginnen gaat The Fourth Estate niet echt over de regering van Trump, waar we bovendien al genoeg over gelezen en gezien hebben, maar over de specifieke, ook praktische problemen van kwaliteitsjournalistiek in tijden van fake news. De reden dat de redactie van de krant besloot de gelauwerde documentairemaker Liz Garbus (The Farm: Angola, USA en What Happened, Miss Simone?) zo uitgebreid toe te laten, had te maken met transparantie van een organisatie die permanent onder vuur staat. Hoofdredacteur Dean Baquet wilde laten zien met hoeveel zorg en precisie er gewerkt wordt onder grote pressie, hoe er over praktisch elk woord in de lead wordt gediscussieerd en getwijfeld.

De trailer van The Fourth Estate.

Niet alle redacteuren en verslaggevers waren meteen overtuigd van het nut van deze operatie. Sterverslaggevers over de Rusland-connectie van het Trump-team, Mark Mazzetti en Adam Goldman, vertelden onlangs in Amsterdam dat zij aanvankelijk vooral bang waren dat hun bronnen per ongeluk onthuld konden worden, maar ze gingen om toen Garbus beloofde daar voor de uitzending op te laten checken.

Als in een documentaire van Frederick Wiseman worden we volledig ondergedompeld in de grote en kleine beslommeringen van een organisatie onder druk. We leven mee met voormalig societyverslaggever Maggie Haberman, die Trump al twintig jaar goed kent, en ervan overtuigd was dat ze na het campagnejaar 2016 weer tijd voor haar gezin zou hebben; nu forenst ze tussen New York en Washington en facetimet ze met haar kinderen tijdens de opnamen van een podcast.

Drie Pulitzers

We zien ook hoe in dit soort extreme omstandigheden kansen voor onafhankelijke kwaliteitsjournalistiek opgepakt kunnen worden. De bekendste verslaggevers moeten niet alleen voor de krant schrijven, maar ook op elk gewenst moment voor de site, zorgen dat ze nieuws als eerste op Twitter zetten en op televisie in talkshows opdraven. Economisch legt Trump de krant geen windeieren, maar om in zulke intensieve journalistiek te investeren, moet de directie bezuinigen op ondersteunende afdelingen en zelfs op bureauredacteuren. Die komen dan ook op zeker moment in opstand. Maar iedereen is ontroerd als Baquet, een soort strenge vader, op de vloer meedeelt dat er dat jaar drie Pulitzers zijn gewonnen.

Lees ook de recensie van The Fourth Estate: Journalistiek in tijden van Trump

Wat doe je als je als krant het voortouw hebt genomen in de verslaggeving over #MeToo en een van je eigen sterreporters beschuldigd wordt van onaanvaardbaar gedrag jegens jonge vrouwelijke collega’s? Baquet schorst hem en plaatst hem over, maar krijgt dan op Twitter de wind van voren omdat het ontslag zou hebben moeten zijn.

Elke dagbladredactie en journalistieke opleiding zou het kijken naar The Fourth Estate verplicht moeten stellen. Dat het belang niet breed opgemerkt wordt, zou je verontrustend kunnen noemen.

The Fourth Estate. Regie: Liz Garbus. Afl. 1-4, di 22.55u. NPO2, en op NPO Start Plus.