Recensie

Na het lezen van dit boek bestelt onze recensent niets meer bij Amazon

Recensie Zes maanden lang werkte journalist James Bloodworth undercover in lagelonenbanen. Zijn nieuwe boek Hired is confronterend.

Magazijn van Amazon in het Britse Rugeley, waar de fabrieken van weleer al lang gesloten zijn. Foto Simon Dawson/Bloomberg

Na de eerste 78 pagina’s van Hired: Six Months Undercover in Low-Wage Britain nam ik een besluit: geen Amazon-bestellingen meer. Niet meer gemakzuchtig binnen 24 uur de treinbaan voor de verjaardag van mijn jongste dochter laten afleveren. Dan maar naar de speelgoedwinkel in de dure winkelstraat om de hoek. Zo confronterend is het nieuwe boek van de Britse journalist James Bloodworth.

In 1999 beschreef Naomi Klein in haar bestseller No Logo hoe productiebanen verdwenen naar lagelonenlanden; een aanklacht tegen globalisering. Bijna twintig jaar later legt Bloodworth bloot hoe de banen die overbleven aan de onderkant van de Britse arbeidsmarkt – zoals het schuiven met dozen vol Chinese smartphones en Vietnamese kleding – uitgehold zijn.

Bloodworth (1982) sjouwt voor zijn boek met bestellingen in een distributiecentrum van Amazon in Rugeley, ten noorden van Birmingham, waar de fabrieken van weleer al lang gesloten zijn. Hij werkt in de thuiszorg in Blackpool en in het callcentrum van een autoverzekeraar in Cardiff, nabij de gesloten kolenmijnen van Wales. Hij tuft voor Uber door Londen.

Van het loon dat hij met dat werk verdient is het moeilijk rondkomen, constateert Bloodworth. In London kan hij slechts een bed betalen. Alleen kartonnen schotjes schermen zijn slaapplek af. Erger wordt het als zijn werkgevers vergeten te betalen of loon aftrekken voor vermeende overtredingen van bizarre regels.

Het werk is slopend, het ritme niet aflatend, voor gezond eten heeft hij tijd, puf noch geld

Het doel van het boek is te laten zien dat het klassenverschil in het Verenigd Koninkrijk niet dood en begraven is. „Iedere generatie verzuimt het kadaver te ruimen”, schrijft Bloodworth. Hij constateert dat Margaret Thatcher (premier in de jaren tachtig), met haar liberaliseringen en strijd tegen de vakbonden, het publieke imago van de arbeidersklasse kantelde.

Hij beschrijft het geweld tussen politie en stakende mijnwerkers en staalarbeiders in 1984. Toen stierf de Britse sociaaldemocratie, aldus Bloodworth. „De politieknuppels knalden op de hoofden van de arbeiders, mannen die de voormalige Conservatieve premier Macmillan ooit beschreef als de beste mannen ter wereld, die de troepen van de Kaiser en Hitler versloegen en nooit opgaven.”

Undercover gaan is de enige manier om duidelijk te maken dat armoede geen keuze is, schrijft Bloodworth. Dat het geen kwestie is van ‘gewoon’ beter je best doen, zoals Conservatieven beweren. Het werk is slopend, het ritme niet aflatend, voor gezond eten heeft hij tijd, puf noch geld.

Vervulling

Het krachtigste deel is zijn tijd bij Amazon. De werknemers krijgen een oekaze dat zij geen medewerkers zijn maar associates, deelgenoten. De deelgenoten werken niet in een magazijn, maar in een fulfillment centre. Dat eerste woord kun je vertalen als ‘voltooiing’, in de zin van het afronden van bestellingen, maar ook als ‘vervulling’. Alsof een ambitie van het personeel verwezenlijkt wordt nu ze op een nulurencontract werken. Een arbeidsovereenkomst die ze overigens niet in bezit krijgen, zodat ze niet weten wát hun arbeidsvoorwaarden zijn.

Er wordt geschermd met een ridicuul idee van gelijkheid, constateert Bloodworth. „Jeff Bezos [topman van Amazon] is een associate net als jullie”, zegt een bedrijfsleider. Bloodworth: „Dit dient om het onderscheid te vervagen tussen het leven van een orderpicker [een werknemer die bestellingen in het magazijn verzamelt] die 7 pond per uur verdient en het soort van leven dat je kunt hebben met 1,4 miljard op je bankrekening. De associates die om middernacht naar huis lopen, op loden benen, met etterende en opgezwollen voeten, werden echter op ieder moment als een minder mens behandeld dan mannen als Jeff Bezos.”

Lees ook: Jeff Bezos is veel, maar niet bescheiden. Hij is geen teamspeler en consensus vindt hij een vies woord

Bij Bezos wordt vast geen loon afgetrokken als hij ziek is. Bezos hoeft op weg naar zijn korte lunchpauze vast niet door een tijdrovende beveiligingsscan om te controleren of hij niks ontvreemd heeft. Voor Bezos geen zonnebrilverbod om te kijken of rode ogen een kater verraden. Voor Bezos geldt niet dat hij standaard met achterdocht bejegend wordt.

Bloodworth, ooit lid van een Britse trotskistische beweging, verhult niet dat hij links is. Na acht jaar Tories aan de macht is het voor linkse schrijvers makkelijk schieten. Alles wat mis is met het Verenigd Koninkrijk is de schuld van het bezuinigingsbeleid ingezet onder David Cameron of het vrijemarktdenken van Thatcher, overgenomen door Tony Blair. „Austerity is een raison d’être geworden van de Britse regering”, schrijft Bloodworth. „Er was geen geld meer over – zo werd gedeclameerd – en publieke diensten moesten drastisch bezuinigen of uitbesteed worden aan private bedrijven die zogenaamd beter wisten hoe deze te besturen dan de staat.”

Toch zijn er overeenkomsten met rechtse commentatoren als David Goodhart. Beide schrijvers zien de gevolgen van de uitholling van het Britse technische onderwijs van de afgelopen decennia. Bredere toegang tot universiteiten was een heilig overheidsdoel. Gevolg is dat academici van minder prestigieuze universiteiten in callcentra werken. Mensen die beter met hun handen zijn, zitten vast. Of je gaat naar de universiteit (duur en exclusief) of je loopt het risico op een bestaan aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

‘Gevaarlijk soort marxist’

Hired is positief ontvangen in het Verenigd Koninkrijk, ook in de rechtse pers. „Bloodworth is een marxist van het gevaarlijkste soort: eentje met een valide punt”, schreef Stephen Daisley in The Spectator, een conservatief opinieblad. De Tories kunnen inderdaad zeggen dat zij de afgelopen jaren de werkloosheid hebben teruggedrongen tot een historisch dieptepunt, maar achter de cijfers gaat een wereld van ellende schuil, concludeert Daisley.

Soms schiet Bloodworth door. Ja, nulurencontracten zijn beklemmend. Toch is het niet altijd uitzichtloos. Er is ook het voorbeeld van de ouders van het beste vriendinnetje van de oudste dochter van deze correspondent. Haar vader, uit Polen, werkt als beveiliger op zo’n contract.

Zijn dochters – slim, spontaan, energiek – spreken vloeiend Pools en inmiddels accentloos Engels. Zij genieten prima gratis onderwijs in Londen en zullen de maatschappelijke ladder wel beklimmen. Knokken voor een reële hoop op een betere toekomst: dat is een Britse droom waar Bloodworth te weinig oog voor heeft.

    • Melle Garschagen