In Frankrijk is de Franse nationaliteit juist een beloning

De Franse nationaliteit

De Malinees Mamoudou Gassama redde onlangs in Parijs een kind het leven en mag nu officieel Fransman worden. Is dat niet gek? Niet in het land dat is gebouwd op de waarden van vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Mamoudou Gassama laat een certificaat voor moed en toewijding zien, na een bezoek aan de Franse president Macron. Foto Thibault Camus/EPA

Aymen Latrous had de pech dat er geen camera’s bij waren toen hij zijn heldendaad verrichtte. Toen de jonge Tunesiër op 10 april 2015 in het stadje Fosses, even buiten Parijs, zag dat de begane grond van een gezinswoning in brand stond, aarzelde hij naar eigen zeggen geen moment. De vrouw des huizes liep in paniek door de tuin en riep dat haar kinderen nog boven waren. Latrous ging het brandende huis in en haalde de baby en zijn oudere broer van de eerste verdieping veilig naar beneden.

Het verhaal doet denken aan dat van de Malinees Mamoudou Gassama, die afgelopen maand in hartje Parijs via de gevel een flatgebouw opklom om een bungelend kind te redden. Net als Gassama woonde Latrous zonder de juiste papieren in Frankrijk. Maar terwijl Gassama, die wél gefilmd was, na zijn reddingsactie op het Élysée werd ontvangen en een verblijfstitel kreeg waarmee hij versneld het staatsburgerschap kon aanvragen, kreeg Latrous afgelopen januari te horen dat hij definitief het Franse grondgebied moet verlaten.

Fosses heeft hem destijds met een medaille voor zijn „heldenmoed” onderscheiden, maar pogingen van de gemeente om zijn zaak onder de aandacht te brengen bij hogere autoriteiten, zijn op niets uitgelopen.

Vergeten helden

Tot nu toe. Na de wereldwijde aandacht voor Gassama heeft de nu 25-jarige Latrous zich door alle grote Franse media laten interviewen om ook zijn „vergeten heldendaad” onder de aandacht te brengen. De minister voor ‘Territoriale Samenhang’, Jacques Mézard, heeft om nieuw onderzoek gevraagd en wil dat Latrous zo lang dat loopt niet wordt uitgezet.

Critici en cynici vrezen dat de komende tijd meer vergeten helden opduiken. Kunnen die dan allemaal zomaar Frans worden?

„Nationaliteit is geen beloning en zou dat ook niet moeten zijn”, schreef een lezeres van NRC afgelopen zaterdag verontwaardigd in de brievenrubriek van deze krant over de kwestie-Gassama. Maar in Frankrijk kan dat juist wel. Het is zelfs een oude traditie.

Maar weinig landen zijn zo expliciet op „waarden” gegrondvest: vrijheid, gelijkheid en broederschap

Volgens het Franse burgerlijk wetboek (Code Civil, artikel 21-19) kan een „vreemdeling die buitengewone diensten aan Frankrijk verleend heeft” of „die voor Frankrijk een buitengewoon belang representeert” onderscheiden worden met de nationaliteit. Al rond de Revolutie werden op grond van een vergelijkbare wetstekst George Washington en Thomas Jefferson met het Franse staatsburgerschap onderscheiden. Later kreeg Giuseppe Garibaldi de Franse nationaliteit, legde president Macron vorige week uit na vragen over Gassama („zonder overigens deze jongeman met hen te vergelijken”).

De Franse president Macron ontving de Malinees Mamoudou Gassama daags na zijn heldendaad op 28 mei op het Élysée. Foto Thibault Camus/Reuters

Ongeacht afkomst of status

Dat geldt voor burgers, ongeacht afkomst of status, maar vooral ook voor militairen. Hetzelfde wetsartikel 21-19 is de grondslag voor het zo typisch Franse Vreemdelingenlegioen: wie voor Frankrijk vecht en er zo blijk van geeft de Franse waarden te onderschrijven, verdient de nationaliteit. „Weinig landen hebben dat”, erkende Macron. Maar weinig landen zijn ook zo expliciet op „waarden” gegrondvest: vrijheid, gelijkheid en broederschap.

Gassama (22) heeft zijn verblijfsvergunning op zak, heeft al een training bij de Parijse brandweer (zijn toekomstige werkgever) achter de rug en wacht nu op naturalisatie. Hij was bepaald niet de eerste vreemdeling die vanwege heldendaden versneld door de procedures gaat.

Vers in het geheugen ligt het verhaal van die andere Malinees, Lassana Bathily, die in 2015 in de koosjere supermarkt HyperCacher gijzelaars wist te redden door ze in een koelcel te verstoppen. De Tunesiër Mohssen Oukassi redde in 2014 meerdere mensen uit een brandend pand in Aubervilliers, een andere Tunesiër, Nizar Hasnaoui, redde in 2015 vier mensen bij een overstroming uit hun auto. Allen getuigden van besef van „Franse waarden” en werden voor hun koelbloedigheid beloond.

    • Peter Vermaas