Opinie

Cultuurverandering is nodig voor herstel vertrouwen in Defensie

Misschien wel de belangrijkste uitdaging voor Defensie in de komende jaren is: hoe herstellen wij het vertrouwen in de organisatie? Die woorden sprak minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) eind maart bij de presentatie van haar Defensienota. Dat dit vertrouwen de voorbije jaren een forse deuk had opgelopen, was inmiddels diverse keren gebleken. Triest dieptepunt leek het mortierongeval in Mali te zijn waar in de zomer van 2016 twee Nederlandse militairen om het leven kwamen en één zwaargewond raakte als gevolg van verouderde en ondeugdelijke munitie.

Bij dezelfde gelegenheid zei minister Bijleveld dat het „voor onze mensen van het grootste belang is dat zij zo veilig mogelijk hun werk kunnen doen”. Toen moest het vernietigende eindrapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) over het jarenlang gebruik van chroom-6-houdende verf bij Defensie nog worden gepubliceerd. Uit dit rapport blijkt dat defensiepersoneel vanaf 1973 met deze verf heeft gewerkt terwijl bekend was dat er stoffen inzaten die gezondheidsrisico’s met zich meebrachten. Het heeft bij medewerkers geleid tot velerlei vormen van kanker en aandoeningen aan de luchtwegen.

Nog onthutsender is dat Defensie de kennis over de risico’s niet heeft overgebracht aan bedrijfsartsen en Arbo-diensten. Daardoor konden deze hun toezichthoudende taken niet naar behoren uitoefenen. Vandaar de erkenning van staatssecretaris Barbara Visser (Defensie, VVD) dat het ministerie „tekort is geschoten” en „niet aan zijn zorgplicht heeft voldaan”. Dat Visser hiervoor in een brief aan de Tweede Kamer haar excuses aanbiedt, is dan ook het minste dat zij kan doen. Persoonlijk kan de pas een half jaar in functie zijnde staatssecretaris weinig worden aangerekend, maar zij draagt wel de politieke verantwoordelijkheid voor een organisatie die de boel jarenlang stelselmatig heeft bedonderd.

De financiële compensatieregeling voor de oud-medewerkers of hun nabestaanden is eveneens niet meer dan logisch. Uitkeringen kunnen het leed nooit ongedaan maken. Maar voorkomen moet worden dat gemillimeter bij de toekenning van uitkeringen aan individuele gevallen het leed nog eens vergroot.

Natuurlijk wordt ook nu weer beterschap beloofd. Maar langzamerhand dringt zich wel de vraag op of de defensieorganisatie wel in staat is zichzelf te verbeteren. De vele incidenten, de vele fouten, het wegmoffelen van de feiten; het is een schokkend vast patroon geworden bij één van de grootste werkgevers van Nederland. Komt het ooit nog goed?

Het verziekte Defensie krijgt de komende periode na jaren van bezuinigingen weer meer geld te besteden. In totaal gaat het deze regeerperiode om vijf miljard euro. Dat is terecht. De spreekwoordelijke ‘piepende en krakende’ organisatie kan zo’n impuls goed gebruiken. Maar tevens moet duidelijk zijn dat een broodnodige andere cultuur juist niet met geld te koop is. Die verandering vereist een andere mentaliteit.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.