Opinie

    • Lamyae Aharouay

Bed, bad, brood in vier bedrijven

Verontwaardigde fractievoorzitters voor de camera van Nieuwsuur, dinsdag. Het nieuwe college van Amsterdam is van plan vijfhonderd ongedocumenteerden te voorzien van opvang. Met hen wordt, zo schrijft het college onder leiding van GroenLinks, een perspectiefplan opgesteld. Een schande, vinden Buma (CDA) en Dijkhoff (VVD). Nieuwsitems volgen elkaar zo snel op dat het soms goed is even stil te staan en achterom te kijken. Naar de bed-bad-brooddiscussie, een drama in vier bedrijven, bijvoorbeeld.

De eerste akte begint in 2015. Coalitiepartners PvdA en VVD hebben ruzie over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Hebben zij recht op onderdak en andere primaire levensbehoeften? Nee, zegt de VVD. Ja, zegt de PvdA. Het leidt tot een kabinetscrisis. Na negen dagen overleg bereiken ze een akkoord. De afspraak is dat de grote vijf steden en Ter Apel opvang mogen bieden, andere gemeenten alleen in dringende gevallen en op individueel niveau. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het rijk beginnen met gesprekken.

De tweede akte vindt plaats in 2016. De Raad van State oordeelt dat de gemeente Amsterdam zelf de opvang mag regelen. Dat geeft een precedent aan andere gemeenten: zij mogen dus hun eigen bed-bad-broodbeleid voeren. De gesprekken tussen de VNG en het rijk lopen ook nog eens uit op niets. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff kondigt aan te stoppen met de financiële tegemoetkoming waarop gemeenten aanspraak kunnen maken voor de opvang. Hij zegt ook dat hij een wetsvoorstel gaat voorbereiden waarmee het mogelijk wordt om bij gemeenten af te dwingen dat ze hun opvanglocaties sluiten. Dat voorstel is tot op heden onvindbaar. Zijn ferme woorden van toen zijn bij woorden gebleven.

Derde akte. Het is oktober 2017, het regeerakkoord wordt gepresenteerd. Veel lokale bestuurders zullen snel bladeren naar het kopje ‘opvang vertrekplichtigen’. Het kabinet wil acht landelijke vreemdelingenvoorzieninglocaties oprichten. Gemeenten kunnen mensen daarnaartoe verwijzen. „Daarbij blijft individuele noodopvang voor enkele dagen op basis van de openbare orde mogelijk, maar niet eigen bed-bad-broodvoorzieningen.” De VNG reageert op haar website zuinigjes. „In de uitwerking van deze afspraken is het van belang om te kijken naar uitvoerbaarheid, effectiviteit en financiën.”

De vierde akte speelde zich afgelopen dinsdag af op het toneel dat ‘patatbalie’ heet. „Ik vind het gewoon qua gezond verstand niet zo verstandig”, zegt Dijkhoff, nu VVD-fractievoorzitter, die er dus nooit werk van heeft gemaakt om gemeenten wettelijk te verbieden ongedocumenteerden op te vangen. „Als de hoofdstad in een land zijn eigen weg gaat, waarom zouden andere gemeenten dan nog wel de nationale wetgeving volgen?”, vraagt Buma zich af. Op welke wet hij doelt, is niet duidelijk, misschien de wet-Dijkhoff die er nooit kwam. Zoals eerder beschreven mogen gemeenten volgens de Raad van State hun gang gaan.

Intussen maakt verantwoordelijk staatssecretaris Mark Harbers (VVD) een rondgang langs gemeenten die de opvang zelf regelen. Die gaan daar ook gewoon rustig mee door. De gemeente Groningen is eind maart nog akkoord gegaan met een geldinjectie van ruim negen ton voor de opvang. In Enschede heeft het college recent besloten om de tijdelijke opvang te verlengen. Daar wordt ook gewerkt aan het toekomstperspectief van uitgeprocedeerden door ze dagbesteding te bieden. Wat de nieuwe coalitie in Utrecht betreft blijft de regeling bestaan, Breda maakte deze week nog bekend een ton vrij te maken.

Ziehier het verschil tussen regeren en reageren. Een beter voorbeeld kan ik me even niet indenken.

Lamyae Aharouay is freelance journalist en presenteert de podcast NRC Haagse Zaken.

    • Lamyae Aharouay