Voor Wiebes hangt de vlag halfstok

Gronings gasdossier Van de lof die Wiebes oogstte met zijn ‘historisch leiderschap’ in het gasdossier is weinig over. Een kritischer geworden Kamer gaat met hem in debat.

Wiebes tijdens een Kamerdebat in maart. Afgelopen weken verspeelde hij zijn goede reputatie in Groningen. Foto Martijn Beekman

De Groningers zagen opeens een minister met visie en moed. „Fantastisch, we beschouwden het als historisch leiderschap”, zegt Annemarie Heite, een van de bekendste critici uit het aardbevingsgebied.

In zijn eerste maanden als minister van Economische Zaken en Klimaat kreeg VVD’er Eric Wiebes van alle kanten lof voor zijn voortvarende aanpak van het taaie Groningse gasdossier. Zowel bij kritische politici uit de oppositie – Wiebes had „gruwelijk zijn best” gedaan om een nieuw schadeprotocol te formuleren, aldus Kamerlid Liesbeth van Tongeren (GroenLinks) – als bij inwoners uit het hoge noorden: „Voor het eerst hebben we een minister die een mens is”, zei akkerbouwer Berend Jan Westerdijk bij Jinek.

In contrast met zijn starre, technocratische voorganger Henk Kamp (ook VVD) stond Eric Wiebes er goed op. Een charmante, enthousiaste en kordaat ogende bewindspersoon die Groningen serieus nam en die nederig door het stof ging voor „het overheidsfalen van on-Nederlandse proporties”, zoals hij het een maand na zijn aantreden noemde tijdens zijn eerste werkbezoek in Groningen.

Kamp kon in de loop van zijn termijn alleen nog onder strenge bewaking op werkbezoek in het gaswinningsgebied; Wiebes werd er met applaus ontvangen.

Zeker na diens „historische beslissing” (Dagblad van het Noorden) van eind maart om de Groningse gasproductie in twaalf jaar helemaal te beëindigen, was Wiebes de held van de provincie. De veiligheid van de bewoners stond nu echt voorop, zei Wiebes. Geld speelde geen rol. En gasproducent NAM – voor veel Groningers de bron van de ellende – zou niet langer betrokken zijn bij de onderhandelingen over schadevergoedingen en versteviging van kwetsbare huizen.

Reputatie verspeeld

Ruim twee maanden later heeft de nieuwe minister zijn goede reputatie in hoog tempo verspeeld. Keerpunt is het voorlopig staken van de versterkingsoperatie door Wiebes, twee weken geleden. De eigenaren van ruim vijftienhonderd woningen verkeren hierdoor opnieuw in onzekerheid. Wiebes wil eerst een onderzoek van het KNMI en toezichthouder SodM afwachten. Is die versterking wel nodig als de gaswinning naar nul gaat?

Door deze beslissing stapte Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders vorige week op. Diens vertrek staat deze woensdag centraal in een ingelaste hoorzitting in de Kamer en donderdag in een debat met Wiebes.

Lees ook: Hans Alders, het oliemannetje dat buitenspel kwam te staan

„Door het staken van de versterkingsoperatie voelt men zich hier toch weer in de kou gezet”, zegt burgemeester Anno Wietze Hiemstra (CDA) van Appingedam. „Het was ook te mooi om waar te zijn, zeggen de mensen hier. De vlag ging in top, maar nu hangt die weer halfstok, zoals iemand uit de gemeenteraad hier zei. De glans is er wel af.”

Ook Haagse politici zijn aanmerkelijk kritischer geworden. „Ik had goede hoop”, zegt Sandra Beckerman van de SP, „Maar voorlopig wijzen zijn daden erop dat hij zijn mooie beloftes niet waarmaakt.”

„Sinds het gasbesluit van maart stelt Wiebes zich nogal halsstarrig op”, zegt Tweede Kamerlid Henk Nijboer (PvdA). Hij ziet een parallel met Wiebes’ vorige hoofdpijndossier, toen hij als staatssecretaris van Financiën in het vorige kabinet de Belastingdienst ging reorganiseren. „Ook daar stelde hij zich groots en meeslepend op”, zegt Nijboer. „Wiebes zou wel even de zolder gaan opruimen. Uiteindelijk was de rommel nog veel groter en waren we 700 miljoen kwijt aan een te riante vertrekregeling.”

Liesbeth van Tongeren van GroenLinks denkt dat het gebrek aan daadkracht niet helemaal door Wiebes zelf komt. „In het gasdossier zit hij klem tussen Shell en de Groningers.” Shell is een van de twee aandeelhouders van de NAM. En waar Wiebes in maart beweerde dat dit concern voortaan buiten de besluitvorming staat over de versterkingsoperatie voor kwetsbare woningen in het gaswingebied, zou de NAM nog wel degelijk betrokken zijn bij het beoordelen van welke kwetsbare huizen wel en welke niet verstevigd hoeven te worden. Dat bleek vorige week uit uitgelekte notulen in regionale media.

Die betrokkenheid van de NAM is voortaan weg, zegt burgemeester Hiemstra. Dat heeft Wiebes het Groningse regiobestuur maandag bezworen. Maar de onenigheid over de gestaakte versterking blijft bestaan. „Het gevoel leeft hier breed dat de gasopbrengsten naar nul gaan, en dat de kosten voor de provincie ook naar nul moeten”, zegt Hiemstra. „We hadden een afspraak tussen Rijk, provincie en gemeenten. En de NAM zou de kosten betalen. Alles gebeurt conform de afspraken en opeens wordt de operatie gestaakt. Dat is toch raar?”

Wiebes kan nog heel veel goedmaken

Derwin Schorren, Groninger Bodem Beweging

Morele gevolgen

Volgens veel Groningers onderschat Wiebes de morele gevolgen van zijn besluit. Hiemstra noemt het „de laatste basis van zekerheid”. Volgens bewoner Annemarie Heite „solt” ook Wiebes met de veiligheid: „Terwijl Wiebes de versterkingsoperatie stopzet, wordt er voor november een oefening aangekondigd waarbij het gaat om een aardbeving van 4,5 op de schaal van Richter. Ik vind het echt onvoorstelbaar hoe de minister ingaat tegen het Groningse bestuur”, zegt Heite.

Toch heeft Wiebes in Groningen nog altijd meer steun dan Kamp ooit heeft gehad. Hiemstra roemt hem omdat de bewindsman gemakkelijk te benaderen is. „Hij luistert goed en heeft een eigen mening, ook ten opzichte van wat hem verteld wordt door zijn ministerie.”

Volgens Derwin Schorren, vicevoorzitter van de actiegroep Groninger Bodem Beweging, verdient Wiebes een 5 voor zijn optreden tot nog toe. „Hij kan nog heel veel goedmaken, door gewoon door te gaan met de versterkingsoperatie. Je kan het moreel niet maken om te stoppen. Vervolgens moet hij inhoud geven aan het feit dat het Rijk schatplichtig is aan Groningen. We moeten kunnen opkrabbelen met een deel van de gasbaten. Dat lijkt me redelijk, maar ja, met redelijkheid kom je niet zo ver in de politiek.”

    • Philip de Witt Wijnen
    • Erik van der Walle