Opinie

Tip voor Conte: hervorm de euro van binnenuit

Behandel de euro niet langer als geloofsartikel, maar vecht voor de houdbaarheid, meent .
Illustratie Hajo

Het is jammer dat de Europese integratie door zoveel Europeanen als geloofsartikel wordt beschouwd. In de Brexit-discussie staan de eurofiele ware gelovigen tegenover de sceptische atheïsten en daarom praten we over twee even absurde ideeën: een tweede referendum en een harde Brexit.

Op eenzelfde manier behandelen de Italianen de kwestie van hun eurolidmaatschap. Je behoort tot het ene of het andere kamp. Van iemand als ik, die ergens in het midden zit, raken mensen in de war. Mij lijkt het redelijk dat een ploeterend land als Italië in de eurozone blijft zolang er ook maar een sprankje hoop is op een houdbare relatie.

De huidige nationalistische reactie komt voort uit het onvoorwaardelijke pro-europeanisme van de Italiaanse leiders uit het verleden. Vroegere regeringen legden zich neer bij Europese wetgeving die sterk tegen de Italiaanse belangen indruiste.

Neem de regel dat de Italiaanse bijdragen aan het stabiliteitsmechanisme, de reddingsparaplu van het EU-blok, werden meegenomen bij de berekening van het maximaal toegestane begrotingstekort. Of de aanvaarding van een wet op de sanering van de banken die duizenden Italiaanse spaarders onbeschermd zou laten. En het allerergst was nog de afspraak uit 2012 om in te stemmen met de begrotingsunie, waardoor Italië in feite werd gedwongen evenwichtige begrotingen op te stellen. Als eerdere premiers meedogenlozer waren geweest, zou de anti-Europese reactie nu milder zijn.

Even dom vind ik het dat de Vijfsterrenbeweging en de Lega zo frontaal de confrontatie met de EU hebben gezocht. Het was een idiote gedachte de Europese Centrale Bank te vragen om de Italiaanse schulden af te schrijven die zijn opgekocht in het kader van het stimuleringsprogramma. Het grootste deel van de Italiaanse schuld wordt immers aangehouden door de Italiaanse Centrale Bank, niet door de ECB.

Stop de eenzijdigheid

Mijn eerste raad is om de eenzijdigheid te laten varen en van een transactionele visie uit te gaan – met voorwaarden waardoor Italië binnen de eurozone kan blijven floreren.

De Italiaanse premier Giuseppe Conte zou zich tijdens de Europese Raad van deze maand hard moeten opstellen in de discussie over het bestuur van de eurozone. Van de hervormingen zoals voorgesteld door Emmanuel Macron, heeft Angela Merkel vrijwel elk wezenlijk onderdeel verworpen. Conte zou moeten overwegen om met de Franse president de Duitse bondskanselier in te prenten hoe hoog de kosten van een Duits ‘nee’ zullen zijn. Pedro Sánchez, de nieuwe premier van Spanje, kan zo’n verbond helpen versterken.

Conte moet beklemtonen dat een eurozone zonder hervormingen weinig overlevingskansen heeft. Voor Italië is tot nu toe het beste argument om in de euro te blijven de hoop dat de eurozone uiteindelijk wordt hervormd. Dat argument vervalt als we zeker weten dat dit niet zal gebeuren. Niet de Italiaanse politiek maakt de euro kapot, maar een gebrek aan hervormingen in de eurozone en het enorme Duitse overschot op de lopende rekening van de betalingsbalans.

Twintig jaar wanbeheer en niet de euro is de oorzaak van de crisis in Italië

De beste manier om het beleid van de eurozone aan te pakken, is van binnenuit. Italië zou zijn gewicht kunnen aanwenden bij de komende benoemingen op de belangrijkste EU-posten: de voorzitters van de Europese Commissie en de Europese Raad en de president van de ECB. Er zijn afspraken te maken en compromissen te sluiten. Praat daarna pas over vertrek.

Hervorm de banken

Ten tweede moet de keynesiaanse begrotingsimpuls worden afgezwakt, en vergezeld gaan van enkele structurele hervormingen, in de bankensector, het gerechtelijk apparaat en het openbaar bestuur.

Ten derde is er niets tegen een plan B als een voortgezet lidmaatschap van de eurozone door een crisis onhoudbaar wordt. Maar plan A – dat tot een vertrek uit de eurozone zou leiden – moet worden tegengehouden. Het vermoeden van zo’n plan bewoog president Mattarella om zijn veto uit te spreken over Paolo Savona als beoogd minister van Financiën.

Ilja Leonard Pfeiffer: Stiekem blij dat Europa Italië nu vreest

En ten slotte: vraag onder geen beding de kiezers zich over het Italiaanse euro-lidmaatschap uit te spreken. De politicus die hiernaar durft te vragen, kan wel inpakken. Een vertrek uit de euro is een ongeluk om op voorbereid te zijn, geen resultaat om naar te streven. Ik betwijfel of een Italiaanse regering het zou overleven.

En de rest van ons moet ophouden deze nieuwe regering als een onverwachte schok te behandelen. De populistische regering is het logische gevolg van twintig jaar economisch wanbeheer door de Italiaanse centrum-linkse en -rechtse partijen. Daar is de puinhoop door ontstaan.

Wie echt voor de euro is, raad ik aan de euro niet langer als geloofsartikel te behandelen, maar te vechten voor de houdbaarheid ervan. Dat gevecht is niet alleen in Italië te winnen. Het vraagt ook om grote beleidsveranderingen in Brussel.

Vertaling Rien Verhoef