Iran laat zich niet langer aan het lijntje houden

Nucleair akkoord

Iran wil dat Europa bewijst dat het echt wil vasthouden aan het nucleaire pact van 2015. Ook als daarvoor een confrontatie met de VS nodig is.

Werknemers voor de Iraanse kerncentrale in Bushehr. Foto Majid Asgaripour/Reuters

Iran wordt ongeduldig. Het land is niet van plan zich aan het lijntje te laten houden door Europa omtrent het akkoord met de internationale gemeenschap over beperkingen op zijn nucleaire programma. Dinsdag lichtten de Iraanse autoriteiten het Internationaal Atoomenergie Agentschap formeel in dat het land is begonnen met voorbereidingen voor de uitbreiding van zijn capaciteit voor het verrijken van uranium.

Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland en de EU als geheel, allen partij bij het verdrag, moeten dus snel kleur bekennen. Alleen zeggen dat ze het pact willen voortzetten is voor de Iraniërs onvoldoende: óf de Europeanen trotseren de Amerikanen, die het verdrag vorige maand eenzijdig opzegden, en zetten hun economische samenwerking met Iran voort ongeacht Amerikaanse sancties tegen Europese bedrijven die zaken doen in Iran. Óf Iran hervat zijn nucleaire programma en het Midden-Oosten gaat een nog onzekerder toekomst tegemoet dan nu al het geval is.

Lees ook: De belangrijkste vragen over het nucleair akkoord

Productie van nieuwe centrifuges

De Iraanse vicepresident Ali Akbar Salehi, tevens voorzitter van de Iraanse Organisatie voor Atoomenergie, zei dat mogelijk al deze woensdag een centrum voor de productie van nieuwe centrifuges zou kunnen worden geopend in Natanz. In deze plaats, zo’n 300 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Teheran, staat een nucleaire faciliteit waar voor het nucleaire akkoord van 2015 ook al uranium werd verrijkt. Op grond van het verdrag van 2015 mocht Natanz als een van maar twee nucleaire faciliteiten open blijven.

Salehi haastte zich er aan toe te voegen dat de opening van zo’n centrum op zichzelf nog niet betekent dat Iran nu ook meteen daadwerkelijk een begin maakt met de bouw van nieuwe centrifuges. Volgens de Iraanse vicepresident vormen de nu aangekondigde stappen geen schending van het nucleaire akkoord.

Irans opperste geestelijk leider, ayatollah Ali Khamenei, had de Europeanen daags tevoren al stevig toegesproken. „Uit sommige Europese landen krijgen we de boodschap dat ze van het Iraanse volk verwachten dat ze zowel de sancties accepteren, daarvan de gevolgen dragen en hun intussen ter wille zijn en onze activiteiten op het gebied van kernenergie opgeven”, aldus Khamenei. „Ik zou deze landen willen zeggen dat ze zich moeten realiseren dat dit een droom is die nooit werkelijkheid zal worden.”

We zullen verhinderen dat Iran zich kernwapens verschaft.

De Israëlische premier Netanyahu

Op zijn beurt waarschuwde de Israëlische premier Netanyahu na de Iraanse aankondiging van dinsdag dat hieruit blijkt dat Iran uit is op de nucleaire vernietiging van de Joodse staat. „We zijn niet verrast”, zei hij. „We zullen verhinderen dat Iran zich kernwapens verschaft.”

De Israëlische premier bezoekt deze week zowel de Duitse bondskanselier Merkel als de Franse president Macron. Zijn hoofddoel: hen te doordringen van het ‘gevaar’ dat Iran vormt en van de onwenselijkheid het pact van 2015 voort te zetten.

Netanyahu verwees daarbij gretig naar een twitterbericht van Khamenei eerder deze week. Daarin verkondigde de opperste leider zonder enig voorbehoud: „Onze opstelling jegens Israël is dezelfde die we altijd hebben gehad. #Israël is een kwaadaardig kankergezwel in de West-Aziatische regio dat verwijderd moet worden en moet worden uitgeroeid: het is mogelijk en het zal gebeuren.”

Iran heeft overigens altijd gezegd dat zijn nucleaire programma louter vreedzame doeleinden dient. De vrees van velen in het buitenland, voorop Israël, is echter dat Iran eigen kernwapens zal proberen te ontwikkelen. Daarvoor is uranium nodig dat 90 procent is verrijkt, maar Iran heeft zijn uranium voor zover bekend tot nu toe nooit sterker verrijkt dan tot 20 procent. Op grond van het pact van 2015 mocht het zijn uranium slechts verrijken tot 3,67 procent.

Het machtige conservatieve deel van Irans elite voelde zich gesterkt toen de VS zich uit het atoomverdrag terugtrokken. Lees daarover: Hardliners Iran kraaien victorie bij opzeggen akkoord door VS

Veeg teken

Intussen slinken de kansen op voortzetting van het akkoord. Een veeg teken was de mededeling van het Franse autoconcern PSA Group (Peugeot, Citroën en Opel) maandag dat het zich alsnog terugtrekt uit Iran. Nog maar ruim een week geleden had het zijn nieuwe Citoën C3-model in Teheran gepresenteerd en verzekerd dat het in Iran wilde blijven. Het is een gevoelig verlies voor PSA, dat in 2017 nog 444.600 auto’s in Iran verkocht. Eerder had ook het grote Franse energieconcern Total al gedreigd investeringen in Iran te staken, als de Europeanen hen niet snel tegen Amerikaanse sancties wisten te beschermen.

Ook voor de Iraniërs is dit slecht nieuws. Het betekent dat hun land economisch gezien weer meer geïsoleerd zal raken en dat dreigt ten koste te gaan van hun toch al fragiele welvaart. Ook de Iraanse leiders beseffen dit. Vorige week nog werd Khamenei tijdens een ontmoeting met studenten in Teheran door een studente benaderd met de vraag wat hij dacht te gaan doen aan de belabberde staat van de economie van het land en aan de sociale ongelijkheid. De opperste leider had niet meteen een pasklaar antwoord.

Iran heeft ook voortdurend te kampen met stakingen her en der. Eind december en begin januari werden de leiders bovendien opgeschrikt door demonstraties op veel plaatsen in het land, die waren ingegeven door prijsverhogingen en het feit dat steeds meer Iraniërs moeite hebben het hoofd boven water te houden.

    • Floris van Straaten