Recensie

Huiswerk voor de revolutie

De IABR 2018, de achtste Rotterdamse biënnale die afgelopen weekeinde open ging, is dit keer een Belgisch-Nederlandse samenwerking. Met maar liefst drie curatoren.

De Wunderkammer Foto Aad Hoogendoorn

De eerste Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) in 2003 was gemodelleerd naar de grote Architectuurbiënnale van Venetië die al sinds 1980 bestaat en waarvan onlangs de zestiende aflevering opende. De opzet van IABR 2003 was simpel: een bekende architect – Francine Houben van Mecanoo – werd aangesteld als curator. Die verzon een thema – mobiliteit – en maakte daar in de grote zaal van het Nederlands Architectuurinstituut een tentoonstelling over waarbij alle visuele middelen, van kaarten tot video’s, werden ingezet.

In de loop van de jaren is de IABR steeds ingewikkelder geworden. Met tal van workshops, ateliers en debatten kregen de IABR’s steeds meer het karakter van ‘onderzoek’ naar weidse onderwerpen als verstedelijking en ruimtelijke ordening in het tijdperk van globalisering en neoliberalisme.

Gevolg was dat de tentoonstellingen, die zeker voor het grote publiek het belangrijkste onderdeel bleven van de biënnales, steeds minder over architectuur gingen en steeds meer over stedenbouw, landbouw, natuur, recreatie, ecologie en sociaal-economische ontwikkelingen. Met eindeloze reeksen grafieken en kaarten van regio’s, landen of zelfs de hele wereld die werden begeleid door lappen tekst leken de exposities steeds meer op opgehangen aardrijkskundeboeken die de bezoekers vele uren kosten om door te worstelen.

Het is vijf voor twaalf voor de aarde, stellen de curatoren vast: klimaatverandering, de groeiende wereldbevolking en een doordenderende verstedelijking maken radicale duurzaamheidsmaatregelen noodzakelijk.

Ook IABR 2018, de achtste Rotterdamse biënnale die afgelopen weekeinde open ging, is weer een ingewikkelde ‘werkbiënnale’ die dit keer een Belgisch-Nederlandse samenwerking is. Maar liefst drie curatoren heeft IABR 2018, een Belgisch Nederlandse samenwerking: de Nederlandse Rijksbouwmeester Floris Alkemade, de Vlaamse Bouwmeester Leo Van Broeck en de Belgische architect Joachim Declerck.

Alledrie leiden ze ateliers die zich bezighouden met ontwerpen en plannen voor het Belgisch-Nederlandse deltagebied. Die worden niet alleen in Rotterdam maar ook in Brussel op de IABR 2018 en over twee jaar ook op de IABR 2020 gepresenteerd en gaan weer gepaard met de nodige debatten en ‘werksessies’. Tezamen omvat IABR 2018 zo’n honderd onderdelen

The missing link is het thema van IABR 2018. Het is vijf voor twaalf voor de aarde, stellen de curatoren vast: klimaatverandering, de groeiende wereldbevolking en een doordenderende verstedelijking maken radicale duurzaamheidsmaatregelen noodzakelijk. Daarbij is de ‘verbeelding’ van onder andere architecten en ontwerpers hard nodig. Want zij zijn het die de revolutie die de aarde, of eigenlijk de mensheid, moet redden, aanvaardbaar en zelfs aantrekkelijk kunnen maken door die op een slimme en mooie manier vorm te geven.

De IABR-2018-tentoonstelling op de eerste verdieping in het HAKA-gebouw, een prachtig en gaaf voorbeeld van het Nieuwe Bouwen in Rotterdam uit 1932, geeft hiervan een eerste proeve. De expositie met de titel Our Future in the Delta, the Delta of the Future, begint hoopvol met een geinige Wunderkammer, een ruimte waar een groot aantal duurzame etenswaren en voorwerpen staat opgesteld, zoals chocoladerepen van Tony Chocolonely’s en fietsen van gerecycled materiaal. Hierna volgen de gebruikelijke grafieken over wereldwijde demografische, sociaal-economische en klimatologische ontwikkelingen die, opvallend genoeg, niet allemaal somber stemmen. Zo is wereldwijd de kindersterfte de afgelopen decennia spectaculair afgenomen.

In het derde deel van de tentoonstelling worden ten slotte vele ontwerpen voor gebouwen, infrastructurele voorzieningen, woonwijken en hele regio’s gepresenteerd. Daar staan een paar mooie maquettes van gebouwen bij.

Maar uiteindelijk loopt de expositie toch weer uit op een stoet plannen die voornamelijk bestaan uit kaarten met gekleurde vlekken en stippen. Om te ontdekken of de plannen aantrekkelijk genoeg zijn om de wereld te redden, moet de bezoeker ook op IABR 2018 weer veel huiswerk verrichten.

    • Bernard Hulsman