De neergang van de ‘RTL van binnenkort’

Zoomin Het Nederlandse online-videobedrijf Zoomin had grote ambities, maar het raakte verstrikt in conflicten, rechtszaken en niet nagekomen beloften.

De „RTL van binnenkort”. Een „nieuwe Vice”. Een videoproducent die van Endemol „een kleine jongen wil maken”. De twee oprichters van het Nederlandse online-videobedrijf Zoomin.tv hadden grote ambities. Sinds 2000 melden ze een omzet van miljoenen euro’s als wereldwijde makelaar van gekke én serieuze webvideo’s.

Maar eind 2017 schrijft het Zweedse mediaconcern MTG, dat twee jaar eerder voor 51 procent eigenaar is geworden, het videobedrijf letterlijk af. Zoomin, ooit 88 miljoen euro waard, komt voor 0 euro in de boeken. Eind mei kopen de Zweden het resterende belang, voor ‘slechts’ 6 miljoen (plus een schuld van 11 miljoen).

Wat is er gebeurd? Opkomst en (bijna) ondergang van een ambitieus Nederlands webbedrijf – vol rechtszaken, beschuldigingen van wanbeleid en een maandenlange boycot door YouTube. Het verhaal van Zoomin illustreert de bredere moeilijkheden op de markt voor online-video.

Boksende oma’s

Het begint in 2000 als internetondernemers Jan Riemens en Bram Bloemberg een videobedrijf opzetten dat snel een internationale producent en distributeur wordt van filmpjes van duizenden freelance makers. Het duo speelt in op de opkomst van breedbandinternet. Met amusement voor jongeren, van boksende oma’s tot games, sport en show, maar ook met politiek en sociaal nieuws.

De video’s vinden hun weg naar grote media: Yahoo, AOL en MSN in de VS, de Spaanse krant El País en de grote Duitse uitgever Axel Springer. Zoomin deelt in de opbrengsten van de reclame rond de video’s; dat is het gangbare bedrijfsmodel.

Tot circa 2008 gaat het goed. Dan komt de glorietijd van YouTube. Een concurrent voor Zoomin én een nieuw distributiekanaal. Het bedrijf gaat meer video’s exploiteren direct via YouTube en minder op nieuwssites. Later volgen video’s via Facebook en Tencent in China. Ook hier deelt men de opbrengsten uit reclame.

Zoomin groeit hard. Zeggen de eigenaren. Maar bedragen noemen ze niet. Vanaf 2010 stijgt de omzet volgens hen gemiddeld 36 procent, in 2014 70 procent.

Op dat hoogtepunt hapt MTG toe. De Modern Times Group, een snelgroeiend mediabedrijf uit Zweden, probeert zich om te vormen van tv-groep naar digitale uitgever. Voor bijna 45 miljoen euro koopt MTG een belang van 51 procent. Dat maakt Zoomin 88 miljoen waard.

Kroon

De overname is de kroon op het werk van Riemens en Bloemberg. Al twintig jaar pionieren ze online. Riemens met financiële nieuwssites en samen met persbureau Novum dat ze in 2015 verkopen aan ANP-eigenaar Veronica.

Zoomin is een groeidiamant, zegt MTG bij de overname in 2015. In interviews belooft oprichter Riemens een omzet van 100 miljoen in 2018. Zoomin wil ook een mondiaal netwerk van studio’s opzetten.

Het loopt anders: in het jaarverslag over 2016 meldt MTG dat het Zoomin-belang 10 miljoen minder waard is dan de 45 miljoen die het een jaar eerder betaalde. Dat komt door „tegenvallende reclame-inkomsten”. Een jaar later volgt een afwaardering met ruim 30 miljoen. En eind mei, onverwacht, de volledige overname voor een veel lagere waardering.

Dan is de afdeling Benelux al drie maanden dicht. In februari kwam na zeven maanden een eind aan het dienstverband van ‘countrymanager Nederland’ Lucas van der Eerde. „Ik ben blij dat ik vertrokken ben”, zegt hij. „Zoomin is een raar bedrijf.”

Stagnerende inkomsten uit online-reclame spelen ook bij andere digitale uitgevers. Bedrijven twijfelen aan de effectiviteit van adverteren op internet. Ziet de kijker werkelijk de (hele) reclame waarvoor de adverteerder betaalt? Willekeur lijkt troef, terwijl online-marketeers altijd beloofden dat zij zeer specifiek de juiste doelgroepen kunnen benaderen. Is ook voldoende gewaarborgd dat reclame van grote merken niet wordt getoond rond video’s met seks of extreem geweld?

Zoomin kan ook zelf zijn beloften lang niet altijd waarmaken, blijkt uit interne Excel-sheets in het bezit van NRC. De documenten suggereren discrepanties tussen wat Zoomin belooft – kijkcijfers en sites waar advertenties worden getoond – en wat het levert. Zo halen video’s op grote sites als IEX.nl en Fok.nl niet de beloofde kijkcijfers.

Dat betekent: adverteerders betalen Zoomin mogelijk te veel geld. Riemens bevestigt desgevraagd het bestaan van de vertrouwelijke overzichten, maar zegt dat mediabureaus en websites het bereik verkeerd registreren. Hij ontkent dat er sprake is van fraude. Zoomin weet zich volgens Riemens juist te onttrekken aan het „zieke en frauduleuze” karakter van YouTube waar het volgens hem heel eenvoudig is om vals te spelen. Je knipt een (illegale, auteursrechtelijk beschermde versie van een) populaire film in stukjes, zet die fragmenten allemaal op de site, laat een paar ‘robots’ vals bezoek generen en strijkt op basis van die (kunstmatige) hoge populariteit de reclame-inkomsten op.

Riemens ontkent dat Zoomin zich heeft ingelaten met dergelijke fraude. In de loop van 2015 komt het bedrijf echter in conflict met YouTube. De site schorst Zoomin negen maanden. De Nederlanders mogen er geen nieuwe videokanalen (thematische bundels filmpjes) meer openen. YouTube verwijt Zoomin dat het malafide kanalen faciliteert met video’s die niet de aangekondigde inhoud bevatten maar bijvoorbeeld opgeknipte films.

De schorsing speelt vlak na de overname door MTG, maar Zoomin noch de beursgenoteerde Zweedse moeder meldt dit. Riemens wijst elke aansprakelijkheid af. De fraude is volgens hem veroorzaakt door een Britse ‘ondernaannemer’, YouTube-makelaar Music Nations. Zoomin is echter aandeelhouder van Music Nations, leverde software voor afrekening en distribueerde haar frauduleuze kanalen.

Zoomin en Music Nations, eigendom van een 18-jarige man uit Sheffield (Verenigd Koninkrijk) die wordt bijgestaan door zijn ouders, dagen elkaar zeker tien keer voor rechter in Nederland, Engeland en Ierland. Ze beschuldigen elkaar van fraude en niet nagekomen afspraken. De zaak loopt nog in de drie landen.

Het is niet de enige juridische procedure waarin Zoomin is verwikkeld. Zo staat het in 2016 regelmatig voor de rechter in Amsterdam tegenover Illuminata, een andere videomakelaar op YouTube. Beschuldigingen over fraude, bedrog en contractbreuk gaan over en weer. Directeur Jennifer Feaster van Illuminata: „We zijn overweldigd door de brutaliteit van Zoomin.” Na enkele verloren rechtszaken koopt Zoomin eind 2016 onverwacht Illuminata voor 1 miljoen euro; aandeelhouders en advocaten tekenen contracten met zwijgclausules.

Betalingsconflicten

Naast de problemen met online-reclame kent Zoomin operationele en managementproblemen. Ex-werknemers, leveranciers, afnemers en jointventurepartners spreken over wangedrag en hard uitgevochten betalingsconflicten.

Neem het conflict met Microsoft. Het bedrijf plaatst Zoomin vanaf 2012 op een internationale lijst van wanbetalers na hooglopende conflicten over de afrekening van reclame bij video’s voor website MSN. Toenmalig MSN-directeur Jeroen Verkroost: „Zoomin kwam stelselmatig afspraken niet na. Een medewerkster uit mijn team is eens helemaal stijf gescholden aan de telefoon en dat was de druppel. Ik was wel klaar met Zoomin.” Ook directeuren van video- en online-reclamebedrijven in Finland, Duitsland, Frankrijk, Spanje en de VS reppen over betalingsproblemen. Riemens zegt dat die vooral komen doordat internationaal zakendoen administratief complex is.

Circa dertig oud-medewerkers die niet met hun naam in de krant willen vanwege boeteclausules in hun contracten met Zoomin, vertellen over slecht personeelsmanagement, niet uitbetaalde bonussen, onder- en wanbetaling en een agressieve sfeer op de werkvloer.

Tekenend is het lot van Aric Austin (ex-Yahoo). Moederconcern MTG plaatst de Amerikaan in 2015 in de directie van Zoomin om het team „te versterken”. Binnen een jaar vertrekt hij, na een conflict met Riemens en Bloemberg. Onlangs ontving hij na een rechtszaak in Amsterdam alsnog achterstallige beloning van enkele maanden.

Een joint venture van Zoomin Nederland met Telegraaf Media Groep (TMG) voor videoproductie en -distributie loopt in 2014 na veertien maanden spaak. Zes betrokken ex-TMG-managers noemen Zoomin onbetrouwbaar. Riemens op zijn beurt zegt dat TMG niets begrijpt van de online-videomarkt, redacteuren arrogant zijn en de samenwerking lijdt onder de problemen in de TMG-top.

Uitkopen

In maart van dit jaar meldt MTG dat het Zweedse concern wordt gereorganiseerd. De groep wordt gesplitst in een bedrijf dat zich bezighoudt met e-sports en online-video (zoals Zoomin) en een tak met onder meer de televisiezenders. Dat voornemen zorgt dat de Zweden zich intensiever gaan bemoeien met Zoomin. En later besluit de oprichters uit te kopen.

Trots meldt MTG op 23 mei 2018 dat Zoomin nog steeds een „leading global publisher” is van video’s; nu vooral voor de twintigers van generatie Z, op onder meer Facebook. Maar de Zweden trekken de touwtjes wel strakker aan. Riemens en Bloemberg vertrekken met onmiddellijke ingang. „Om beter een gepassioneerd publiek te bereiken”, zegt MTG-bestuursvoorzitter Jørgen Madsen Lindemann in een persverklaring, „gaan we veel hechter samenwerken met Zoomin”.

    • Peter Olsthoorn