Column

Liever stress in de boerderij van Johan dan kijken naar Yvon Jaspers

Zap Elke minuut was de moeite waard, de documentaire Het mysterie van de melkrobots.

Boer Johan van Rijthoven voelt de stresslaag in zijn stal in Het mysterie van de melkrobots. Foto EO/KRO-NCRV

Ongetwijfeld ligt het aan mij; 1.700.000 kijkers hebben geen mest in hun ogen. Maar toch: ik vind Onze Boerderij (KRO-NCRV) echt heel saai. Yvon Jaspers wil er het echte boerenbedrijf tonen, zonder de romantische bril van Boer zoekt vrouw. Het leidt tot informatieve bewondertelevisie, waarin een hele reeks zonder uitzondering hardwerkende boeren hun bedrijven laten zien.

Ik zag zondag lammetjes geboren worden, tulpen hun eerste kopjes boven de modder uitsteken en hoorde over de Valentijnsstress bij de rozenteler, maar voor ik het wist zapte ik naar Eurosport om te kijken of er nog werd getennist op Roland Garros. Televisie kan ook te respectvol zijn.

Dat het anders kan, bleek maandag uit de bizarre documentaire Het mysterie van de melkrobots (EO/KRO-NCRV). Net als bij Jaspers ging het om de complicaties van het boerenbestaan in een globaliserende wereld. Maar het verhaal dat Vuk Janic met soms spookachtige beelden vertelde, bevat meer groteske elementen dan de stoutmoedigste scenarist zou durven verzinnen. Ik zat anderhalf uur met mijn oren te klapperen. Elke minuut was de moeite waard.

Aan het begin van de film zien we veehouder Johan van Rijthoven met zijn zoons het dak van hun stal op klimmen. Ze schilderen in koeienletters: ‘Koeien niet leeg gemolken. Boer wel. DeLaval en Coppens Westerhoven bedankt.’ (Inderdaad, het is een forse stal.)

Dit was de kwestie: Van Rijthoven had onder druk van de bank een melkrobot aangeschaft, maar zijn koeien waren amper de robotboxen in te krijgen en werden dus niet goed gemolken. Met lekkende uiers stonden ze er de volgende morgen weer naast. Het leverde Van Rijthoven een schadepost van bijna een miljoen op, maar volgens de fabrikant en de leverancier lag dat aan zijn voer en ‘management’, niet aan de machine. Zij willen geen schade vergoeden.

Waar de robotangst van de koeien vandaan kwam, weet niemand. Er zijn vermoedens over lekstroom en spanningsvelden in de installatie: dieren kunnen heel gevoelig zijn. Van Rijthoven gaat in zee met een zekere Stef. Die doet van alles met energievelden en neemt zijn vaste groepje boerencliënten mee naar Johans bedrijf. Het stressniveau in de stal komt tot 1,85 meter. „Dat is zeer hoog voor de tijd van het jaar.”

Stef is eerder een boerenfluisteraar dan een koeienfluisteraar; de beesten laat hij links liggen. Wel ontdekt hij een oorlogsmonument en oude grafheuvel in de buurt, tel daar de aardstralen bij op en je krijgt een indruk van de omvang van het probleem. Johan: „Hij heeft hier drie geesten gehemeld, dat leverde meteen 700 liter melk erbij op. Je moet het gezien hebben, anders geloof je het niet.” Al „kakte het later wel weer in”. Dat laatste geloof ik zonder het te zien.

In de film zie je de mooie trieste boer Johan wegzakken in stress en paniek. Hij zal land moeten verkopen, terwijl een boer wil doorgeven: „Boeren doe je niet voor jezelf, maar voor je kinderen.” Hij schiet bij elk gesprek vol. Zijn moeder zegt dat ze bang is dat hij zichzelf wat aan zal doen.

De held van de film is Maria, de vrouw van Johan. Om de financiële nood te verlichten is ze een kinderdagverblijf begonnen. Ze schrijft nuchtere brieven aan de robotmensen. „Ik voel helemaal niets”, zegt ze wanneer Stef vol pathos naar haar wederwaardigheden informeert.

Als Van Rijthoven aan het eind van de film zichzelf weer een beetje op de rit heeft, kunnen we dat grotendeels op het conto van Maria schrijven. Je begrijpt wel weer waarom nogal wat boeren zo dringend een vrouw zoeken.