NRC checkt: ‘Wereldwijd is Nederland de grootste producent van xtc’

Dat zei de voice-over van actualiteitenprogramma EenVandaag.

Xtc-tablettenFoto: portokalis

De aanleiding

EenVandaag heeft het in de uitzending van 8 mei over drugsafval. De politie in Noord-Brabant maakt zich zorgen over het groeiende aantal dumpingen van vaten vol gevaarlijk chemisch afval. In het item wordt gesteld – door de voice-over van het programma – dat Nederland de grootste producent is van xtc-pillen wereldwijd. We checken deze bewering.

Waar is het op gebaseerd?

Een redacteur van EenVandaag stuurt per mail verschillende krantenartikelen, nieuwsberichten en rapporten waar het programma de uitspraak op baseert. Allereerst een rapport van het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWD). In dit rapport uit 2017 vinden we de volgende passage: „De productie van mdma in Europa lijkt geconcentreerd te zijn in België en Nederland.” Mdma is de werkzame stof in een xtc-pil. Verder zijn daar een VN-rapport uit 2003 en het World Drug Report uit 2008, waarin staat dat 42 procent van de in beslag genomen xtc van Nederlandse origine is.

En, klopt het?

De genoemde bronnen gebruiken oude cijfers of hebben geen cijfers, dus we gaan zelf zoeken. Volgens cijfers uit het EU Drug Markets Report (Europol en het EWD) zijn in de periode 2013-2015 veruit de meeste productieplaatsen van mdma opgerold in Nederland en in mindere mate in België. Het aantal opgerolde productielocaties voor synthetische drugs (mdma, amfetamines) in Nederland steeg van 30 in 2012 naar 59 in 2016. Dat staat in het Nationaal Dreigingsbeeld georganiseerde criminaliteit (NDB) van de politie.

Het Openbaar Ministerie laat weten dat de LFO (Landelijke Faciliteit Ondersteuning Ontmantelen) vorig jaar 17 mdma-labs heeft opgerold en 12 tabletteerlocaties; hier worden xtc-pillen gefabriceerd. Volgens de LFO wijst de dagelijkse praktijk (lozingen van drugsafval en opgerolde labs) uit dat Nederland een grote speler is wat betreft de productie van mdma. Daarbij worden productieplaatsen steeds groter en professioneler. De totale Nederlandse xtc-productie in 2015 wordt geschat op 50 miljoen tot 117 miljoen pillen. „Maar”, zegt een woordvoerder van de politie, „dat in Nederland veel wordt geproduceerd en ontmanteld, zegt niet zoveel over de productie die elders plaatsvindt.”

Wat elders speelt, is onduidelijk. Niet alle landen zijn even scheutig met het leveren van betrouwbare gegevens, zegt Toine Spapens. Hij is hoogleraar criminologie aan de Universiteit van Tilburg. Het beeld van Nederland als wereldkampioen pillendraaien is volgens hem ontstaan door drugsrapporten van de Verenigde Naties. „Daarin stonden we vanaf eind jaren negentig te boek als belangrijkste producent. Ook de Amerikanen schreeuwden destijds moord en brand over de Nederlandse xtc.”

Volgens Spapens hield de in 2004 opgeheven Unit Synthetische Drugs van de Nederlandse politie destijds goed bij wat wereldwijd in beslag werd genomen en aan Nederland kon worden gelinkt. En met betere cijfers scoor je hoger in de statistieken, „want die zijn gebaseerd op wat landen aanleveren”. En die andere landen leveren dus weinig aan.

Daarnaast vinden verschuivingen plaats: de xtc-productie voor de Amerikaanse markt is verplaatst van Europa naar Canada en China. Dat staat in de US National Drug Threat Assessment 2017. Op jaarbasis worden volgens dit rapport tientallen miljoenen pillen de VS binnengesmokkeld.

Conclusie

Elk jaar worden in Nederland tientallen xtc-labs en tabletteerlocaties opgerold. De politie verwacht dat de xtc-productie de komende jaren toeneemt. Maar cijfers ontbreken, met name van andere landen, en er vinden internationaal verschuivingen plaats in de productie. Daarom betitelen we de uitspraak „Nederland is de grootste producent van xtc” als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Thomas de Man