Het nieuwe Prinses Maxima Centrum voor kinderoncologie in Utrecht wordt dinsdag officieel geopend

Erik van 't Woud/Hollandse Hoogte

Alle kinderen met kanker moeten hier straks worden genezen

Diana Monissen Dinsdag opent het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie. In een tijd dat ziekenhuizen uit geldgebrek fuseren of sluiten, zamelde directeur Diana Monissen geld in voor het hypermoderne ziekenhuis. Hoe deed ze dat?

Eigenlijk had Diana Monissen ‘nee’ willen zeggen toen zij in 2014 werd gevraagd om bestuursvoorzitter te worden bij het Prinses Máxima Centrum. Van het hypermoderne zorg- en onderzoekscentrum voor kinderoncologie moest de eerste steen nog worden gelegd. Monissen (63) had een goede baan als bestuursvoorzitter van De Friesland Zorgverzekeraar, had het daar naar haar zin en zou salaris moeten inleveren. Of de financiering van het Prinses Máxima Centrum in Utrecht rond zou komen was nog onzeker. ‘Waarom zou ik het doen?’, dacht ze.

Toch had ze ‘ja’ gezegd, voor ze er erg in had. Haar kleinzoon was kankerpatiënt geweest, ze had van dichtbij meegemaakt wat dat voor hem en zijn ouders betekende. En ze kende de ambities van het Prinses Máxima Centrum: Alle kinderen met kanker genezen. Niet 75 procent zoals nu, maar 100 procent. Door volop in te zetten op onderzoek. De kinderen en ouders zouden in het nieuwe ziekenhuis de beste verzorging en faciliteiten krijgen in ouder-kindkamers met twee aparte ruimtes die door een schuifdeur verbonden zijn.

Lees meer over de ambities voor het centrum: Alle kinderen met kanker genezen, én liefst de Nobelprijs

Ruim drie jaar later zit Monissen in haar kamer in het nieuwe gebouw. Een schilderij van een polsstokhoogspringer hangt achter haar. Ze zit er twee weken. Kinderen zijn via een loopbrug uit het Wilhelmina Kinderziekenhuis overgestoken om hun kamers te betrekken. Ze gebruiken al het sportcentrum of ‘het park’ met klimtoestellen en bankjes om uit te kijken over Landgoed Oostbroek. In een muziekstudio drumt een jongen terwijl een meisje de riffs van ‘Thunderstruck’ van AC/DC speelt. Een moeder zingt mee. Twee dagen na het gesprek zullen de patiënten uit de overige kinderoncologische centra in het land overkomen. Dinsdag verricht koningin Máxima de officiële opening.

Toen Monissen in 2015 bijna tegelijkertijd aantrad met Hans Clevers, geneticus en arts, lag er een plan en een tekening. „Voor een veel te groot laboratorium”, zegt Monissen. Het initiatief was tien jaar eerder gestart door de Vereniging Ouders, Kinderen en Kanker (VOKK) en de Stichting Kinderoncologie Nederland (Skion), waarin de oncologen van de academische medische centra zich hadden verenigd. Zij zijn de aandeelhouders van de coöperatie, waarin het Prinses Máxima Centrum is ondergebracht. Maar wel aandeelhouders zonder eigen middelen voor een grote investering. Stichting KiKa had wel al met succes inzamelingsacties gevoerd.

De eerste 35 mensen zaten in 2015 nog in een oud pand in De Bilt, laboratoria werden gehuurd bij het Hubrecht Instituut. Nu werken er zo’n 1.000 mensen in Utrecht. Ongeveer 150 onderzoekers hebben de labs op twee verdiepingen ingenomen. Een derde verdieping komt erbij, zodat er plek is voor circa 350 onderzoekers.

Banklening 120 miljoen

In een periode dat ziekenhuizen uit geldgebrek fuseren of sluiten, is het zacht gezegd een uitdaging een nieuw centrum uit de grond te trekken. Voor de bouw van het Prinses Máxima Centrum (kosten: 181 miljoen euro) was een banklening van 120 miljoen euro nodig. Maar banken financieren sinds enige jaren niet graag ziekenhuisvastgoed. Hier lag de voornaamste klus van Monissen. Ze wist dat ze er voor geknipt was. Gewerkt als directeur bij diverse zorginstellingen en zorgverzekeraars en als directeur-generaal op het ministerie van VWS. Kortom: bij partijen die ze nu bij elkaar moest brengen.

Iedereen wachtte op elkaar, vertelt ze. Eerst sloot ze een overeenkomst met de zorgverzekeraars en de andere academische ziekenhuizen, die beloofden dat alle kinderen met kanker in het Prinses Máxima Centrum behandeld zullen worden. „Zij moesten wel iets loslaten. Wij zijn ervan overtuigd dat de concentratie van zorg, research en opleidingen zal leiden tot het genezen van meer kinderen met kanker met een optimale kwaliteit van leven. Maar we konden dat nog niet bewijzen.”

De banken (Rabo en BNG) verlangden ook dat de private financiering helemaal rond zou zijn. „KiKa had 43 miljoen toegezegd, opgehaald met hun steentjesactie. Maar de banken wilden de handtekeningen zien voor de overige 17 miljoen euro.”

Het Innovatiefonds van de Zorgverzekeraars betaalde 5 miljoen euro, een nieuwe eigen Stichting Steun Prinses Máxima Centrum sloot contracten met bedrijven als Beter Bed dat de bedden voor de kamers van de ouders schonk. Een obligatieactie bracht 7 miljoen euro op. „Ik was daarvoor op de radio. Op de terugweg belde een heer mij dat hij die obligaties helemaal niet wilde, maar wel wilde weten waar hij geld naar over kon maken. Dat gold voor meer mensen. We kregen zo 3 miljoen euro aan donaties binnen. ”

De banken wilden bovendien zekerheid over voldoende financiering voor de onderzoeksambities. „Zo moesten we eerst de handtekeningen van Kika verkrijgen dat zij met 10 miljoen per jaar de onderzoeksorganisatie financieren.” Dat legt een basis, maar onderzoekers moeten ook zelf aan fondsenwerving doen. „Willen we echt het onderzoek doen dat nu nog onvoldoende gebeurt in de wereld, dan hebben we 30 miljoen euro structureel per jaar nodig. Het ministerie van VWS heeft gelukkig voor de eerste drie jaar een jaarlijkse subsidie van 4 miljoen euro toegezegd. Daarna zal het Prinses Máxima Centrum gaan meedelen in de onderzoekspot die er is voor de universitaire medische centra. Partijen zijn nog met elkaar in gesprek.”

Met zorgverzekeraars zijn afspraken gemaakt voor de vergoedingen van alle zorg tot en met 2019. „We hebben afgesproken dat de kosten van onze zorg minder zullen zijn dan wat tot dusver verspreid door het land aan kinderoncologische zorg werd uitgegeven.” Waren de gesprekken lastig omdat zorgverzekeraars als tegenstanders van ziekenhuisfusies niet zitten te wachten op een monopolist? „Natuurlijk is dat een onderwerp. Per 2020 moeten de tarieven voor kinderoncologie herijkt worden. Zonder vergelijkingsmateriaal in Nederland kijken we naar het buitenland. Naar het net als ons in kinderoncologie gespecialiseerde St. Jude Children’s Research Hospital in Memphis bijvoorbeeld.”

Kapotte waterleiding

Uiteindelijk is de bouw binnen budget gebleven en is het centrum op tijd klaar. „Als mensen dachten dat wij dat niet zouden halen, dan hebben ze buiten mij gerekend”, zegt Monissen. De oplevering werd eerst uitgesteld van 31 december naar 31 maart. „Op die datum waren er nog wel vijfduizend kleine issues. Zo moesten alle plafonds open omdat de waterleidingen voor de sprinklerinstallatie te dicht bij de elektriciteitsdraden lagen. Ik heb niet getekend voor de oplevering, dat betekende twee weken vol ongemak aan beide zijden. Vlak voor de overgang, ging de waterleiding kapot en moest de hele vloer beneden er weer uit.”

Ze somt graag de innovaties op in het ziekenhuis. Met de cateraar is een nieuw voedingsconcept ontwikkeld. „We hebben vaak kinderen die niet meer willen eten. Nu krijgt ieder kind maaltijden van een kanjerkar, dat het zelf heeft mogen opgeven. Als ze vertrekken, vragen ze: ‘Mag ik nog iets van de kanjerkar?’ ” Er zijn doktersjassen van gerecycled materiaal. „Vanuit infectiepreventie is dat materiaal nog beter ook.” De apotheek krijgt de eerste apotheekrobots in Nederland. Ze worden nog maar in 54 ziekenhuizen in de wereld gebruikt. „Een investering van 2 miljoen euro. Die leveren een besparing op. De handmatige bereiding van medicijnen kost 15 euro per behandeling, met de robot kost het 11 euro. En de robot maakt minder fouten.”

Haar baan noemt Monissen nu een „fantastisch”. Dan moet ze even diep slikken. „Ik moet dat niet doen, maar ik raak iedere keer ontroerd dat het ons is gelukt.” Ze veegt langs haar ogen. „Vorige week kwam mijn dochter kijken. Zij kreeg tranen in de ogen. Omdat ze hier zag, wat ze zo graag had gehad toen haar zoon kanker had.”

Behandeling en onderzoek in de kinderoncologie zijn specialistisch, zei kinderoncoloog Rob Pieters eerder in NRC. Lees ook: De kanker die eigenlijk niet kan
    • Daan van Lent