Recensie

Heldhaftige kleine karekiet krijgt euforische muzikale ode

Vogelmuziek De Franse componist Olivier Messiaen zocht inspiratie voor nieuwe muziekvormen bij de vogelzang. Meesterpianist Pierre-Laurent Aimard bracht zijn vermaarde ‘Catalogue d’Oiseaux’ op briljante wijze ten gehore.

Een wielewaal Foto vasil Helevachuk/Getty Images/iStockphoto

Zelfs de handen van de pianist zijn vogels: nu eens fladderen ze als een kleine zangvogel rakelings over de toetsen, dan zweven ze majestueus als de vleugels van een adelaar erboven. Zo legt de Franse meesterpianist Pierre-Laurent Aimard zijn visie uit op de befaamde compositie Catalogue d’Oiseaux (1956-1958) van zijn landgenoot Olivier Messiaen.

Zaterdag verzorgde Aimard, voorafgaand aan het bijna drie uur durende recital, een inleiding op dit, zoals hij zegt, „profetische werk” dat een nieuwe richting gaf aan de hedendaagse muziek. Zonder de ornithologische avant-garde van Messiaen geen Ligeti of Stockhausen. Messiaen zocht in een mentaal zware tijd religieuze troost en inspiratie bij vogelzang, maar de Catalogue d’Oiseaux is meer dan de transcriptie van een vogelliedje. Om dat te illustreren toonde Aimard beelden waarop de echte Bosuil (La Chouette) en de echte Kleine karekiet (La Rousserolle) zingen, gevolgd door de muzikale weergave ervan. Messiaen noemt zijn vogels „solisten in het grote orkest van de natuur”.

Hij geeft hen in de partituur ook woorden, zoals deze over de Wielewaal
(Le Loriot): „Zijn vloeiende, gouden gezang lijkt op een evocatie van Afrika en Azië.”

Aimard is een begenadigd spreker, bezield door Messiaens muziek. Zonder zijn uitleg hadden we niet geweten dat de componist „landschappen van muziek schildert”, want bij een roofvogel als de buizerd, wiens schreeuw hij hoorde hoog in de Alpen, componeert hij met krachtige ritmen ook de bergtoppen.

Aimards indrukwekkende uitvoering is het mooiste dat muziek en ornithologie samenbrengt. Met jubelende glissandi tot in de hoogste registers krijgt de held die de kleine karekiet heet een euforische muzikale ode.

Deze contrasteert dramatisch met het laatste deel, waarin de wulp soleert. Messiaen nam de vogel waar in het uiterste westen van Bretagne, in een desolate entourage van golven, rotsen, kliffen. Te midden van wilde, chromatisch opgebouwde akkoorden klinkt plots de melancholieke tremolo van zijn roep, briljant omlijnd onder Aimards flitsende handen.

Aanvulling (04-06-2018): In een eerdere versie van dit artikel was de krijs van de Wielewaal te horen wanneer je op Wielewaal klikte. Het zang-geluid van de Wielewaal komt beter overeen met de muziek. Daarom is nu de Wielewaal-zang te horen.