Zangeres Nightwish: ‘Nederland is gewoon een kloteland qua muziek’

Metal Floor Jansen is zangeres bij Nightwish, een van de grootste metalbands ter wereld. Alleen op de Nederlandse radio worden ze amper gedraaid. „Door het stempeltje metal wordt er niet eens naar geluisterd.”

Foto Ville Juurikkala

‘Nederland is gewoon een kloteland qua muziek. Echt een ramp.” Floor Jansen staat niet bekend om het blad voor haar mond. De Nederlandse zangeres van de Finse symfonische metalband Nightwish rolt met haar helblauwe, uitbundig opgemaakte ogen als het onderwerp van aandacht voor haar muziek in Nederland opkomt.

Want terwijl zij en haar band in Scandinavië gewoon op de radio worden gedraaid en in stadions voor 20.000 man spelen, komt Nightwish in Jansens geboorteland hooguit ’s nachts op de radio. Ze trekt een gezicht. „Zet eens de radio aan in Nederland en je hoort de ene dertien-in-een-dozijn-band na de andere. Ik denk echt niet dat 3FM een probleem had gehad met onze laatste single (‘Élan’). Maar omdat het het stempeltje ‘metal’ heeft wordt er niet eens naar geluisterd. En dat is waar ik moeite mee heb. Ik bedoel echt niet dat onze muziek beter is en dat het daarom op de radio of televisie moet, maar wat diverser kan toch wel?”

Jansen (37) zit in een kale, onooglijke kleedkamer in de catacomben van de Saku Suurhall in de Estse hoofdstad Tallinn. De grootste concerthal van de Baltische staten - mooi is anders. Een puist van een gebouw, even buiten de pittoreske oude stad. De band heeft net zeven weken in Noord-Amerika gespeeld en begint over een paar uurtjes in Estland het Europese deel van de wereldtour, op 2 juni staan ze in het Goffertpark in Nijmegen, als headliner op festival Fortarock. Later dit jaar, verklapt Jansen, komt de band terug voor een optreden in de Ziggo Dome in Amsterdam.

De laatste single van Nightwish: ‘Élan’.

Buiten staat al een tijd een klein deel van de verwachte 10.000 fans te wachten in de Baltische zon, jongens en meisjes die zeker willen zijn van een plekje vooraan. „Er komen nog altijd veel jonge fans bij. We blijken een band voor alle generaties te zijn, een familieband. We zien huilende tienermeisjes in gothicjurken, ouders met kinderen van een jaar of vijf met van die grote oorbeschermers op, en mensen van over de zeventig die alle teksten meezingen.”

En dat terwijl Jansen zelf een hoop moest instuderen voor deze tournee, want Nightwish speelt nummers uit het hele twintigjarige bestaan, net als op het onlangs uitgebrachte verzamelalbum Decades. Jansen is de derde zangeres van de band, na Tarja Turunen (die in de band zong van 1996 tot 2005) en Anette Olzon (van 2007 tot 2012). Jansen zong alleen op het laatste studioalbum van Nightwish mee, Endless Forms Most Beautiful – aan een nieuwe plaat wordt gewerkt.

Het laatste studioalbum van Nightwish: Endless Forms Most Beautiful.

De tour in Noord-Amerika heeft de band goed gedaan: Nightwish blijkt in Tallinn uitstekend ingespeeld. In zo’n grote arena is de theatrale band bovendien op z’n plek – in de VS speelden ze alleen in relatief intieme clubs en theaters. Nightwish is ontketend, met spectaculaire, filmische beelden op schermen achter en tussen de bandleden, op een podium waaruit enorme vuurballen worden gepompt. Na twee uur klassiekers als ‘End Of All Hope’ en ‘Ghost Love Score’, en ook het nieuwere, eigenwijs lange ‘The Greatest Show on Earth’ (ruim 20 minuten!), lijkt Nightwish de volledige voorraad vuurwerk van Estland er doorheen gejaagd te hebben.

Sprookjesmetal

Het woord trots valt tijdens het gesprek in Tallinn zeker zes keer. Jansen is met haar veelzijdige, krachtige stem, waarmee ze schijnbaar zonder moeite wisselt tussen een kraakheldere operastem en een bijtend rockgeluid, een van de onbetwiste boegbeelden van de symfonische metal. Het genre, soms liefkozend sprookjesmetal genoemd, is een mengelmoes van metal, klassiek en folk, met orkestrale elementen, veel keyboards en meestal vrouwelijke, operateske zang. Nightwish is met afstand de grootste band in het genre: ze verkochten ruim negen miljoen albums wereldwijd. Ook Nederland was belangrijk voor de vorming, dankzij invloedrijke bands als Within Temptation, Delain, Epica en Jansens eigen band After Forever.

„Symfonische metal is een gevestigd genre geworden in de twintig jaar dat ik het doe”, zegt Jansen. „Toen we begonnen hadden veel mensen nog zoiets van: wat doen al die meisjes ineens op het podium, dat moeten we niet hebben!” Zelf komt ze ook van ver. Toen After Forever volledig tegen haar zin in 2009 uit elkaar viel, stortte haar wereld in. Ze zocht naar wat ze wilde, twijfelde aan alles, maar besloot toch een nieuwe band te beginnen: ReVamp. Na het eerste album kreeg Jansen een burn-out.

Het eigenwijs lange ‘The Greatest Show on Earth’ tijdens het concert in Londen (2015).

„Er zat een bepaalde ‘grrr, het móét en het zál lukken’ achter. Ik wilde niets uit handen geven. Ik deed zelf de financiën, het tourmanagement en stond soms zelfs de cd’s en shirtjes te verkopen. Alles, alles deed ik, en met de verkeerde, negatieve instelling. Een burn-out krijg je niet van werk, maar van hoe je werkt.”

Het duurde anderhalf jaar voordat ze uit het dal krabbelde. Er volgde een tweede plaat van ReVamp en toen ze nietsvermoedend op de bruiloft van haar zusje stond, in 2012, werd ze gebeld. Nightwish aan de lijn. Of ze eventueel, in de toekomst, mocht dat nodig zijn, misschien kon invallen voor zangeres Anette Olzon tijdens haar zwangerschap. Een grote eer al, vond Jansen. Ze had met After Forever ooit met Nightwish samen opgetreden, maar dat was lang geleden. Een week later, op een zaterdagochtend, wordt ze weer gebeld: ruzie in de band, Olzon is vertrokken en er is nú vervanging nodig. Of ze aanstaande maandag kan komen zingen in Seattle.

„Ik had hun laatste cd nog nooit gehoord! Dus ik het vliegtuig in met alle teksten en muziek, ik had 48 uur om alles uit m’n hoofd te leren. Ik wilde zó graag dat het ging lukken. Van sommige oude nummers kende ik de structuur een beetje, en misschien van de refreintjes de tekst. Maar verder kwam ik echt niet.”

Spiekbriefjes

Het lukte, met een podium vol spiekbriefjes en geduldige fans die haar snel in de armen sloten. Jansen werd aangenomen als vaste zangeres. In 2015 speelde Nightwish voor het laatst in Nederland, twee avonden achtereen in een uitverkochte Heineken Music Hall (nu Afas Live). Aanhang genoeg dus, benadrukt Jansen, opnieuw fel over haar geboorteland. „Dan spelen we eens van die grote shows in Nederland, twee keer 5.500 man. Kunnen we dan misschien een keertje langskomen bij De Wereld Draait Door?” Ze schudt van nee.

Als een metalband eens een keer uit vrouwen bestaat, gaat het alleen maar dáárover. NRC-redacteur en metalliefhebber Peter van der Ploeg: “Meer vrouwen op het podium, zodat het vanzelf normaal wordt.”

„Al jaren zijn we daarmee bezig. Hoe kán dat nou? We komen er gewoon niet tussen, het lijkt wel een boycot.” Jansen zucht. „Ik wil ook niet als een gefrustreerde muzikant overkomen, hoor, en als ze wel bellen ga ik niet zitten zeiken over waarom dat niet eerder is gebeurd. Ik ben apetrots op wat we bereikt hebben, ook in Nederland. Twee keer een uitverkochte Heineken Music Hall, straks spelen in de Ziggo Dome, er zijn genoeg mensen die wel weten wat we doen. Maar die waardering en erkenning, dat wil je natuurlijk best eens horen als je het al zo lang doet.”

Nightwish speelt 2/6 op festival Fortarock in Nijmegen. En 26/11 in de Ziggo Dome, Amsterdam.

    • Peter van der Ploeg