Foto Katrijn Van Giel

‘De eco-elite vind ik een gevaar’

Ron Meyer SP-voorzitter Tweeënhalf jaar is Ron Meyer nu voorzitter van de SP, na 27 jaar Jan Marijnissen. In de partij is verdeeldheid over migratie, politici scheiden zich af. „Je hebt toch ook zoiets als eergevoel?”

Ron Meyer, voorzitter van de SP, kwam afgelopen week met een boek. Het heet Grip en het gaat over gemeenschapszin, over grote verhalen om mensen houvast te geven. Meyer praatte met wetenschappers, schrijvers, journalisten, een voetbaltrainer, twee oud-generaals, een bisschop.

En hij begint er maar meteen uit zichzelf over, in een cafetaria in Den Haag: „Het grapje is gauw gemaakt: heeft die man wel grip op zijn eigen partij?”

De ineenstorting van de PvdA hielp de SP bij de landelijke verkiezingen van 2017 niet aan extra zetels. De SP is nu wel de grootste linkse partij in de Tweede Kamer – met evenveel zetels als GroenLinks, maar méér kiezers. En ook met meer interne problemen.

Eind april vertrok een Limburgse SP-gedeputeerde, daarna stapten drie fractieleden in Venray uit de SP. Eerder al was er ruzie in andere afdelingen, omdat ze van het bestuur niet mochten meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart. Bij die verkiezingen halveerde de SP in de vier grote steden. Opgestapte SP’ers vertelden over de partijtop die te dwingend zou zijn en te weinig lef en ideeën zou hebben over integratie en racisme.

Dus ja, hoe zit het met de grip?

Meyer werd in 2015 voorzitter, na een interne verkiezing. Hij haalde 59 procent, 41 procent was voor Sharon Gesthuizen, toen nog Tweede Kamerlid. Zij was opgevallen door pleidooien voor ruimhartige vluchtelingenopvang, ze beloofde meer openheid in de SP. Meyer had de steun van het partijbestuur. Onder zijn voorzitterschap hoor je Kamerleden, als het over asiel gaat, nu vooral over de zorgen in buurten waar azc’s staan en veel migranten wonen. De SP bedacht onder zijn leiding het idee van een Nationaal Zorgfonds en er kwam meer zeggenschap voor leden: begin dit jaar konden ze stemmen op kandidaten voor het partijbestuur.

Bent u te sturend of is het juist omdat u te weinig grip heeft op de partij dat mensen weglopen?

„Ik ben geen Jan Marijnissen. Die was zeventwintig jaar partijvoorzitter. De tijd is nu anders. En de feiten toen ik begon: 59 tegen 41 procent. Er liepen karrensporen door de partij en ik wist dat ik het leiderschap moest bevechten. Of beter: bewijzen.”

Jan Marijnissen stond bekend als dominant. Zo noemen SP’ers u ook.

„Ik geloof ergens in, ja. Mensen moeten hun best doen om me te overtuigen en ik verwacht dat ze daar hun best voor doen. We staan als SP ook voor een grote opgave. We willen het land niet een beetje veranderen, we willen het fundamenteel eerlijker en rechtvaardiger maken. Als we dan niet met z’n allen het gras opvreten, krijgen we het niet voor elkaar. Tegelijk geloof ik in gedragen leiderschap. Ik heb niet de illusie dat ik op een knopje kan duwen en dat het dan gaat zoals ik wil.”

Speelt dat mee bij de problemen in uw partij: de discipline die u verwacht van SP’ers?

„Ik denk dat het iets heel anders is. Na 2014 zijn we in meer dan veertig gemeenten gaan meeregeren en linkse partijen hebben al honderd jaar een probleem met én regeren én herkenbaar blijven. Of je je nu verdiept in de PvdA of de CPN, die maar één burgemeester had, het is altijd zo geweest. Wij maken het nu voor het eerst mee. Dan zie je dat van de tien SP-bestuurders vijf het fantastisch doen, drie vallen niet zo op, twee hebben moeite. Van die twee raakt er één losgezongen van de partij en daar krijgen we een probleem mee.”

Lees ook: ‘SP-onvrede zit niet alleen in Limburg’

SP’ers zeggen: bij ons geldt de PvdA als schrikbeeld, de partij van ‘baantjesjagers’. Gaat de SP lijken op de PvdA, die gewend is aan meebesturen, maar ook veel interne ruzies kent?

„De PvdA was vroeger veel ideologischer en leek meer op ons. Bij ons is een goede solidariteitsregeling, in een politieke functie draag je een deel van je salaris af. Het effect is dat baantjesjagers minder snel binnenkomen, maar het betekent ook: als je gebrouilleerd raakt met de SP, staat er een bonus op opstappen. Kijk naar de opstappers in Venray: twee maanden na de verkiezingen zeggen dat de partij niet deugt? Ja jongens, je kunt mij veel wijsmaken.”

Het ging ze om het geld?

„Dat had er ongetwijfeld mee te maken, het levert ze honderden euro’s per maand op. En het zijn dezelfde mensen die vorig jaar moord en brand schreeuwden omdat iemand zijn zetel niet wilde opgeven. Je hebt toch ook zoiets als eergevoel? Of wees eerlijk over je motieven.”

In de gemeenteraad van Venray noemden de ex-SP’ers hun ‘zetelroof’ het gevolg van „voortschrijdend inzicht”. Ze vonden dat zij beter konden opkomen voor hun kiezers dan SP’ers na hen op de lijst.

In de Tweede Kamer hadden de SP’ers al in december hun eigen opvolgingskwestie: Emile Roemer vertrok als politiek leider. Op dezelfde dag koos de SP-fractie Lilian Marijnissen als zijn opvolger. Zij wist, met een paar anderen, al anderhalve maand dat Roemer wegging. Kamerlid Sadet Karabulut, die hem ook wilde opvolgen, hoorde het pas een dag voordat iedereen het hoorde.

Hoe eerlijk was dat?

„De stemming in de fractie is volkomen eerlijk gegaan. En verder gaat Emile er zelf over aan wie hij iets vertelt. Ik heb gezegd: je moet mensen om je heen erbij betrekken. Het was een belangrijk besluit, je wil niet dat er chaos over ontstaat. Het fractiebestuur is gevraagd om organisatorisch mee te denken en Lilian zat daar in. Maar zij heeft de fractie niet kunnen belobbyen, ze kon het er niet met anderen over hebben.”

Na de leiderschapswissel steeg uw partij in de peilingen, de uitslag op 21 maart viel daardoor extra tegen voor SP’ers. Waarom was het verlies vooral zo enorm in de grote steden?

„Wij hebben daar een minder lange geschiedenis dan in bijvoorbeeld Oss, Hengelo, Oost-Groningen. Dat is een niet te onderschatten factor. Wat ook meespeelt: er is bijna geen identiteit denkbaar die niet een eigen politieke partij heeft. Ik denk dat het een modeverschijnsel is en wij maken de tegenovergestelde beweging, wij zeggen: als je op mij wilt stemmen omdat ik een Turk ben, doe je mij tekort. Als mensen op Denk stemmen omdat die pro-Erdogan is, hebben ze bij ons niks te zoeken.”

Wij zijn vasthoudend, wij spelen geen paniekvoetbal.

In de stad legt de SP het af tegen de identiteitspolitiek?

„Wij zijn niet wit genoeg om de PVV op culturele thema’s te verslaan en niet zwart genoeg om te winnen van partijen als Bij1 of Denk. Dat betekent niet dat we geen standpunten moeten hebben op die thema’s. We staan vooraan in de strijd tegen discriminatie op de arbeidsmarkt en we staan achter mensen die zeggen: ik ben geen xenofoob, maar wil wel dat mensen in mijn buurt Nederlands spreken. Wij zijn de partij die dat allebei vindt. Het kan best zijn dat dat nu geen succesformule is.”

U denkt: de politiek die draait om identiteit is in de mode, het gaat wel weer over?

„Onze tijd komt, maar niet vanzelf. Daar moeten we hard voor werken. Marx heeft waardevolle dingen gezegd, maar ik geloof niet in de Verelendungstheorie. Als mensen het slechter krijgen, gaan ze zich niet vanzelf organiseren en actie voeren.”

Het eerste gesprek voor dit verhaal is in cafetaria Het Hapje, bij het Zuiderpark in Den Haag. In Grip beschrijft hij hoe hij daar tussen de flats rondloopt om van mensen te horen waarom de opkomst bij de verkiezingen in maart zo laag was: 10,7 procent op het stembureau in die buurt. Hij krijgt reacties als „het interesseert me geen ene reet” en schrijft dat hij in gedachten de houten mattenklopper van zijn moeder te voorschijn haalt. „Behalve het belang van elke democraat heeft mijn partij een extra belang: in de buurten waar wij bovengemiddeld veel stemmen halen, is de opkomst het laagst.”

Het tweede gesprek is in een café bij de Tweede Kamer. Meyer heeft net de uitslag gehoord van een peiling door EenVandaag. De SP staat op 11 zetels , de stijging van na de leiderschapswissel is weg. Uit onderzoek door het tv-programma onder SP-leden blijkt dat 29 procent vindt dat er te weinig discussie mogelijk is in de partij, 55 procent vindt het goed zo. Bijna allemaal vinden ze het terecht dat de SP veel campagnes organiseert over de zorg. Ruim de helft vindt wel dat er meer aandacht moet zijn voor het klimaat en dat de partij een duidelijker standpunt moet innemen over migratie.

Maar wat voor aandacht? En welk standpunt? EenVandaag laat ook de electorale concurrenten van de SP zien: GroenLinks en de PvdA, én de PVV.

In zijn boek staat dat Meyer wakker ligt over migratie. „Hoe zorgen we ervoor dat slachtoffers van illegale oorlogen een veilig thuis vinden zonder de gemeenschappen in ons land die het al moeilijk hebben verder onder druk te zetten?”

In het café zegt hij: „We zijn lange tijd behoedzaam geweest, onze partij is verdeeld over migratie. Het wordt nu tijd dat we duidelijker zijn. Er móét spreiding komen van azc’s en woningen voor wie een verblijfsvergunning heeft. Als je hier komt, moet je de taal leren. En we moeten paal en perk stellen aan economische migranten.”

Vluchtelingen voor oorlog mogen van de SP wel altijd naar Nederland komen?

„Wij moeten als land ons deel opnemen. Maar het is een worsteling. Als je het vooruitzicht zou hebben dat er nog veel meer mensen komen, bijvoorbeeld door klimaatverandering, zeg ik niet dat dat niet kan. Maar ook niet: alles en iedereen is welkom.”

Lees ook: Nieuw ‘vuur’ bij de SP en toch net als vroeger

Is dit als boodschap duidelijk genoeg? In de buurten waar mensen zich misschien vooral zorgen maken over migratie zal opvallen dat u meer zinnen nodig heeft dat de PVV.

„Dat is zo en de PVV heeft weer op andere punten extra zinnen nodig. Maar je moet niet denken dat mensen in volksbuurten racistische tokkies zijn. Het zijn ónze buurten en als ik aan de deur hoor dat iemand op de PVV stemt, snap ik de woede. Maar woede voelt maar even fijn. Daarna heb je moed nodig om weer hoop te krijgen. Daar zijn wij voor.”

Over klimaat gaat het in uw boek alleen als onderdeel van de ‘klassenstrijd’. Waarom?

„Ik ontken niet de noodzaak van duurzame energie. Maar de eco-elite vind ik een gevaar, de geitenwollen sokken die pleiten voor duurzaamheid om de duurzaamheid, zonder zich te realiseren wat het gevolg is als je het milieubeleid laat betalen door de thuiszorger en de leraar.”

Wie is de eco-elite?

„De mensen die nu het klimaatbeleid bepalen, Shell pamperen en huishoudens belasten. Als alleen rijke mensen zich zonnepanelen kunnen veroorloven, moet je niet raar opkijken dat anderen daar een hekel aan krijgen. Het is ook de eco-elite die duurzaamheid individueel maakt: je moet korter douchen, een warme trui aantrekken. Maar serieuze kritiek ontbreekt. Klimaatverandering komt niet uit de lucht vallen, Jan Terlouw zegt in mijn boek: ‘Het kapitaal verwoest onze samenleving.’”

U bedoelt met de elite VVD én GroenLinks?

„Als ik Rutte over het klimaat hoor, houd ik mijn hart vast. Dat wordt het recht van de sterkste. Het individuele verhaal noem ik luxe links. In mijn boek zegt de Vlaamse schrijver David Van Reybrouck: ‘Een deel van links is permanent bezig met individuele rechten en rechts met de gemeenschap.’ Dat is gek. Links was toch van de saamhorigheid? Die heb je nodig voor grote veranderingen. Het gaat ons om de strijd tegen het ongeremde kapitaal. De honderd grootste bedrijven in ons land veroorzaken 80 procent van de klimaatkosten.”

Duurzaamheid om de duurzaamheid, daar heeft de SP zelf nooit aan meegedaan?

„Ik heb dat ook in mijn eigen partij gezien. Nu gaat het anders en als onze leden aandacht willen voor het klimaat, ben ik het daar van harte mee eens. Maar wel zo: we moeten het kapitaal dwingen tot een rechtvaardige bijdrage aan de klimaatpolitiek.”

Lees ook: SP weet: aan de koers lag het verlies bij verkiezingen niet

U praatte met PvdA-burgemeester Aboutaleb, oud-D66-leider Terlouw, schrijvers en denkers. Niet van de SP. Wilt u zulke mensen naar de partij halen? Of vooral serieus genomen worden?

„Jan Marijnissen deed net zoiets in 2001 met zijn manifest Stop de uitverkoop van de beschaving, over doorgeslagen marktwerking. Ik vind het fantastisch: mensen opzoeken buiten je partij. Natuurlijk kies ik voor mensen met wie ik raakvlakken heb. Maar mijn doel was een verkenning, luisteren. Als ze ook zien dat je geen mafkees bent, is dat mooi meegenomen. Maar alleen als vierde of vijfde doel. En ja, ik vind ook dat wij de partij moeten zijn van de buschauffeur én de wetenschapper. Onze visie van solidariteit gaat over hen allebei.”

De SP verliest, politici stappen op, het ledenaantal daalt. In 2015 noemde u zich in De Limburger ‘een winnaar’. Nu nog?

„Meer dan ooit tevoren. Ik kom uit Heerlen, mijn opa was mijnwerker en hij zei tegen mij: knokken en overeind blijven betekent dat je één keer vaker moet opstaan. Ik ben trots op ons zorgfonds, we hebben in één jaar met een miljoen mensen gesproken en 150 buurtacties georganiseerd. We strijden voor het behoud van buslijnen, tegen schimmel in woningen.”

Wat heb je daaraan als de SP vooral opvalt door verlies en gedoe?

„Ik kan het allemaal niet ontkennen. Maar wij zijn vasthoudend, wij spelen geen paniekvoetbal.”

    • Petra de Koning