Spaanse premier Rajoy treedt af

Motie van wantrouwen

Hij had de gewoonte te zwijgen tot de storm ging liggen. Nu mislukte die tactiek. De socialist Pedro Sánchez volgt hem op.

De Spaanse premier Rajoy neemt plaats in het parlement. Vrijdag werd daar een motie van wantrouwen tegen hem aangenomen. Foto Sergio Perez/Reuters

„Ik dank alle Spanjaarden voor hun steun. Veel geluk”. Met deze woorden nam premier Rajoy vrijdagochtend afscheid. Hij feliciteerde de leider van de socialisten Pedro Sánchez, die hem opvolgt als premier. Tegen Rajoy werd deze ochtend een motie van wantrouwen aangenomen vanwege een corruptieschandaal, de Gürtel-affaire, die zijn Partido Popular (PP) hard heeft geraakt.

De 63-jarige politicus uit Galicië hanteerde altijd dezelfde tactiek als er noodweer op komst was: stilzitten, zwijgen en wachten tot de storm voorbij was. Zo krabbelde Spanje onder Rajoy stapje voor stapje uit een zware financiële crisis, slaagden de Catalaanse separatisten er niet in zich af te scheiden en bleef hij bij tal van corruptiezaken buiten schot.

Voor het eerst in de geschiedenis van de Spaanse democratie werd de premier door de oppositie tot aftreden gedwongen

De Gürtel-affaire was echter één zaak te veel. Daarbij werden leden van de conservatieve regeringspartij PP verdacht van systematische fraude rond de verstrekking van overheidsopdrachten. De malversaties hadden plaats van 2001 tot 2009. Deze affaire was te omvangrijk om ervoor weg te kunnen duiken. En een openlijke boetedoening was nu eenmaal niet aan Rajoy besteed. Hij raakte als eindverantwoordelijke verstrikt in een netwerk van corruptie binnen zijn partij.

Voor het eerst in de geschiedenis van de Spaanse democratie werd de premier door de oppositie tot aftreden gedwongen. Aan het tweede tijdperk van Rajoy is zo een abrupt en onverwacht snel einde gekomen. Een gelegenheidscombinatie van de socialistische PSOE, het links-radicale Podemos en een aantal Catalaanse en Baskische nationalisten maakte in het parlement van Madrid een einde aan de leider van een minderheidsregering. Rajoy moet nu toezien hoe de socialist Pedro Sánchez Spanje gaat besturen. De kans dat Rajoy ooit terugkeert als leider van het Zuid-Europese land is zo goed als uitgesloten.

Vertegenwoordiger 'oude politiek'

Rajoy, die sinds 21 december 2011 premier was, zal de geschiedenis ingaan als een vertegenwoordiger van ‘de oude politiek’. De eerste vijf jaar van zijn bewind kon hij met een absolute meerderheid over het land regeren. Tijdens die laatste periode van het aloude tweepartijenstelsel stond Rajoy voor de taak Spanje uit een diepe economische crisis te trekken. De economie van Spanje groeide voldoende om ‘Brussel’ gerust te stellen.

De onderklasse betaalde met een nog hoge werkloosheid en amper stijgende lonen een hoge prijs. Podemos profileerde zich als een linkse tegenbeweging en groeide in een paar jaar tijd, mede ten koste van de verouderde PSOE, uit tot een politieke factor van betekenis. Het nieuwe Ciudadanos wierp zich juist op als een liberaal alternatief voor de conservatieve PP. Podemos en Ciudadanos speelden vooral in op de morele crisis die in het door tal van corruptie-affaires geteisterde Spanje gaande was. Rajoy sloot er de ogen voor. Hij zag het slechts als een gril van de tijd en bleef Sánchez van de PSOE als zijn enige echte rivaal zien.

Verbrokkeld politiek landschap

Tijdens de parlementsverkiezingen van 20 december 2015 bleek hoezeer het politieke landschap was veranderd. Het Spaanse volk was dusdanig verbrokkeld dat geen enkele partij een meerderheid wist te behalen. Er waren in 2016 weer verkiezingen voor nodig om de vier partijen (PP, PSOE, Podemos en Ciudadanos) te dwingen een regering aan te wijzen. Coalitie-vorming bleef opnieuw uit. Rajoy mocht met gedoogsteun van de PSOE en Ciudadanos aan zijn tweede termijn beginnen. Die werd eerst in beslag genomen door de Catalaanse crisis.

Rajoy dacht vorige week dat hij eindelijk een begin zou kunnen maken met de uitvoering van de rest van zijn beleid toen de oppositie na een lange periode van tegenwerking de begroting goedkeurde. Die medewerking bleek van korte duur. Toen de rechter verschillende kopstukken in de Gürtel-zaak tot tientallen jaren cel veroordeelde en de PP een geldboete oplegde, greep de oppositie zijn kans. De premier moest zich verantwoorden. Rajoy speelde stommetje. Deze keer werkte dat niet.

Lees meer over de Gürtel-zaak: Het corruptieweb in de Spaanse PP