Rutte III blijft traag met investeringen

Investeringsplannen Ruim een half jaar na de beëdiging van het kabinet blijkt veel ‘extra’ geld dat in het regeerakkoord beloofd is, nog op de plank te liggen.

Uit ons maandelijkse overzicht van tien investeringsplannen van het kabinet blijkt nog steeds dat veel toegezegd geld maar lastig uit te geven is. Foto Bart Maat/ANP

Dé vraag die lang boven Den Haag hing – hoe het kabinet het kostbare gasbesluit zou financieren – heeft minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) in zijn maandag verschenen Voorjaarsnota slechts ten dele beantwoord. In de halfjaarlijkse tussenstand van de rijksbegroting geeft Hoekstra in elk geval een inschatting van de budgettaire consequenties van het besluit om de Gronings gasproductie de komende jaren volledig af te bouwen.

Die kosten – 350 miljoen euro dit jaar, oplopend tot 1,1 miljard in 2022 – bestaan uit twee delen. Naast de derving van gasinkomsten maakt Hoekstra een reservering van 200 miljoen per jaar voor onder meer „de kosten voor de aardbevingen” en „het bieden van perspectief voor de regio”. Navraag leert dat het niet gaat om de vergoeding van reeds geleden bevingsschade of om het verstevigen van huizen – twee operaties waarmee minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) in onderhandeling is met gasproducent NAM.

Hoe Hoekstra de gaskosten de komende jaren wil dekken, zal hij pas met Prinsjesdag melden, vooralsnog heeft hij alleen voor dit jaar een oplossing bedacht. Het gat van 350 miljoen kan hij nu financieren uit meevallers, vooral uit de zorg en sociale zekerheid, en met „geld op de begroting wat niet tot besteding zal komen”.

Uit ons maandelijkse overzicht van tien investeringsplannen van het kabinet blijkt nog steeds dat veel toegezegd geld inderdaad maar lastig uit te geven is. De Voorjaarsnota laat zien dat het meeste geld dat wij volgen inmiddels wel door Financiën beschikbaar is gesteld aan de verschillende departementen. Maar tot echte besteding heeft het nog nauwelijks geleid.

Zou Hoekstra dít overtollige geld nu aanboren om het gasbesluit te financieren? Nee, zegt een woordvoerder van het ministerie, dat is niet het geval. Dát wordt dit jaar gedekt met zogeheten andere ‘onderbestedingen’, zoals rentebetalingen en afdrachten aan de EU.

Tien potjes van Rutte III

1.Politie | 154 miljoen

Uit de Voorjaarsnota blijkt dat het ministerie van Financiën nog altijd maar 100 miljoen euro heeft vrijgegeven van de voor dit jaar beloofde 154 miljoen. Het goede nieuws is dat dit al wel structureel is gebeurd: die 100 miljoen is vanaf dit jaar jaarlijks beschikbaar.

2. Krijgsmacht | 775 miljoen

Bij Defensie is inmiddels het gehele bedrag dat voor dit jaar is ingetekend, door Financiën beschikbaar gesteld. Dat betekent dat minister Bijleveld aan de slag kan met de in het regeerakkoord beloofde ‘ondersteuning’ en ‘modernisering’ van de krijgsmacht. Het gaat om een eerste tranche van 1,5 miljard die er uiteindelijk structureel bijkomt. Niet dat dit geld al op korte termijn zal worden uitgegeven. Aantrekken van personeel en de aanschaf van materieel kost tijd, benadrukt de minister steeds in haar brieven aan de Tweede Kamer.

>

3. Basisonderwijs | 280 miljoen

Afgelopen woensdag werd er opnieuw gestaakt door leraren in het basisonderwijs. Daaruit valt af te leiden dat er nog altijd geen schot zit in de onderhandelingen tussen schoolbesturen en vakbonden over loonsverhoging in het primair onderwijs. Nou, zegt Robert Sikkes van onderwijsbond Aob, „er zit nu wel enige beweging in”. Het is volgens hem de bedoeling er vóór de zomer uit te komen, zodat al die duizenden juffen en meesters vanaf september een hoger bedrag op hun loonstrookje krijgen bijgeschreven. Het kabinet heeft er in elk geval al sinds januari een bedrag van 270 miljoen voor klaarstaan. Als er eenmaal een loonakkoord is gesloten, zal dat bedrag met terugwerkende kracht vanaf 1 januari worden uitgekeerd.

Het tweede onderwijspotje dat we volgen, is gevuld met 10 miljoen voor de verlaging van de werkdruk in hetzelfde basisonderwijs. Daarover bereikte minister Slob (Onderwijs, ChristenUnie) al in februari een akkoord. Hij sprak met zijn collega van Financiën af om het totale bedrag dat het kabinet voor dit doel heeft uitgetrokken (450 miljoen euro) anders over de tijd te verdelen. Zodoende komt er dit jaar – maar pas ná de zomervakantie – al 97,2 miljoen beschikbaar.

4. Verpleeghuiszorg | 557 miljoen

In de vorige aflevering van deze serie constateerden we al dat de extra investering in de verpleegzorg het eerste, en mogelijk ook enige, potje is dat daadwerkelijk al is aangeboord. Omdat het budget grosso modo met ruim 4 procent is verhoogd weten de verpleeghuizen al vanaf begin dit jaar hoeveel geld ze extra kunnen inzetten voor het aantrekken van personeel en investeringen in technologische foefjes. Hoewel de arbeidsmarkt krap is, lijkt het erop dat veel zorginstellingen, vooral kleinere, al de nodige extra medewerkers hebben kunnen verwelkomen.

Voor het ministerie van VWS is het te vroeg om te zeggen hoeveel er al is uitgegeven van de 577 miljoen die voor dit jaar is uitgetrokken. Omdat de extra uitgaven voor het grootste deel (435 miljoen) uit salarissen voor nieuw personeel bestaan, is het volgens betrokkenen uit de sector niet irreëel om te stellen dat dát geld geleidelijk over het jaar wordt besteed. Ruw getaxeerd zou dan in de eerste vijf maanden van dit jaar zo’n 40 procent zijn uitgegeven. Dat is dan zo’n 175 miljoen euro.

5. Sport | 20 miljoen

Het aangekondigde Sportakkoord, waarin duidelijk wordt hoe de extra miljoenen voor zowel de topsport als de breedtesport worden verdeeld, laat nog even op zich wachten. Een kwart van het beloofde geld, 5 miljoen, zal dit jaar in elk geval niet worden besteed, zo laat het ministerie van Financiën weten. Dat is doorgeschoven naar latere jaren.

6. Armoedebestrijding kinderen | 30 miljoen

Vorige week maakte de staatssecretaris bekend dat ze het gros van dit geld, 27 miljoen, via het gemeentefonds beschikbaar stelt aan de gemeenten. Schuldhulpverlening en armoedebestrijding worden immers decentraal op gemeenteniveau uitgevoerd. De overige 3 miljoen zal het ministerie gebruiken om gemeenten hierbij, met name op gebied van ‘kennisuitwisseling’ en ‘coördinatie’, te ondersteunen.

7. Diplomatieke Posten | 10 miljoen

Vanuit het ministerie van Buitenlandse Zaken nog altijd geen bericht hoe de 10 miljoen dit jaar – oplopend tot 40 miljoen structureel vanaf 2022 – zal worden besteed aan het ‘buitenlands diplomatiek netwerk’. Wel is in de Voorjaarsnota de voor dit jaar uitgetrokken 10 miljoen vanuit Financiën toegevoegd aan de begroting van Buitenlandse Zaken. Klaar om te worden uitgegeven. Maar eerst moet minister Blok nog zijn ‘Postennetbrief’ naar de Kamer sturen.

8. Regionale knelpunten | 250 miljoen

Van de tien investeringsplannen die wij volgen is de zogeheten ‘Regio Envelop’ in zijn geheel nog niet door het ministerie van Financiën ter beschikking gesteld. Voor de gehele kabinetsperiode gaat het om een bedrag van 950 miljoen euro ten behoeve van ‘regionale knelpunten’. Dat zijn economische regio’s of organisaties die van het Rijk een financieel steuntje in de rug nodig hebben, zoals ‘brainport’ Eindhoven en ruimtevaartcentrum Estec. Of een bepaalde buurt met specifieke problemen waar de overheid bij wil helpen, zoals Rotterdam-Zuid.

Iets meer dan de helft van de totale pot heeft het kabinet al aan zes projecten toegezegd. Voor dit jaar is daarvan 250 miljoen ingeboekt, maar dat wordt waarschijnlijk 150 miljoen. De rest wordt dan verspreid over de komende jaren. In de komende twee weken belooft coördinerend minister Schouten (Landbouw, ChristenUnie) met meer details over deze subsidiestroom te komen.

9. Infrastructuurfonds | 500 miljoen

Goed nieuws voor het Infrastructuurfonds. Het krijgt er dit jaar iets meer bij dan de in het regeerakkoord beloofde half miljard: 542,5 miljoen, om precies te zijn. Dit is inmiddels door Financiën beschikbaar gesteld. Omdat hiervoor de boekhoudkundige ‘kasschuif’ is gehanteerd, krijgt het fonds in de komende twee jaar weer 42,5 miljoen minder. Aan het eind van de kabinetsperiode zal de pot zijn aangevuld met 2,1 miljard euro. In de jaren daarna komt er jaarlijks nog eens 100 miljoen bij. Het extra geld is bedoeld voor „een inhaalslag in infrastructuur”, zo schrijft Financiën in de Voorjaarsnota. Meer precies: „Spoor, (vaar)wegen en fiets.” De twee verantwoordelijke bewindspersonen strijden om de verdeling ervan.

10. Natuur en waterkwaliteit | 50 miljoen

De verbetering van de waterkwaliteit in ‘grote wateren’ en het opruimen van „medicijnresten en (andere) hormoonverstoren stoffen in drink- en oppervlaktewater” loopt via twee ministeries: Infrastructuur & Waterstaat en het nieuwe departement Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit. De pot met geld wordt dus ook over beide ministeries verdeeld. Aan I&W heeft Financiën inmiddels 175 miljoen euro beschikbaar gesteld, voor de komende drie jaar. LNV kreeg 60 miljoen.

Lees ook het overzicht van vorige maand: Verpleeghuizen geven al geld uit – vraag is hoevéél.
    • Philip de Witt Wijnen