Opinie

Tienermoeders ingezet als gladiatoren, zonder weg terug

RTL-programma’s Een Nieuw Begin, Geef Mij Nu Je Angst en Herrie in de Keuken/Herrie in het Hotel beloofden hun deelnemers hulp bij hun, vaak niet onaanzienlijke, zorgen. Maar zij maakten dat niet waar, zo bleek twee jaar geleden uit NRC-verslaggeving. Niet de beloofde hulp, maar een goed scorend programma bleek de overhand te hebben. En het is nu eenmaal een oude dramaturgische wet: een verhaal behoeft ellende, problemen zijn spannend en geluk is luxe. Kamervragen volgden destijds en de staatssecretaris waarschuwde dat deelnemers „soms echter gemakkelijk in een afhankelijke positie terechtkomen of gebracht worden. Daar hoort geen misbruik van gemaakt te worden.”

Dat betrof een commerciële zender. Nu deed NRC onderzoek naar een vergelijkbaar programma van de publieke omroep. In Vier Handen op één Buik van BNNVARA, „helpen BN’ers tienermoeders tijdens hun zwangerschap, bevalling en daarna”. Onder de slogan ‘BNN gaat je helpen’ wordt per aflevering een jonge vrouw gevolgd, van zwangerschap via bevalling tot en met het prille ouderschap. De meiden zitten altijd zwaar in de problemen. Geen geld, geen ouders, geen woning, geen vooruitzichten. Wel zwanger. Het drama ligt voor het opscheppen.

En opnieuw wint het belang van het programma van het heil van mensen in de knel, ondanks de overtuiging van NPO-directeur Shula Rijxman, die in de Volkskrant bezwoer ervan overtuigd te zijn dat de publieke omroep bestaat om publieke waarden te koesteren en bewaken. Hoe valt zo’n beginsel te rijmen met het ronselen van kwetsbare mensen onder het mom van het aanbod van hulp?

Uiteraard is er ook een andere kant. De deelnemers kiezen zelf voor medewerking en zijn verantwoordelijk voor hun eigen leven. Waarom doen ze dan in vredesnaam mee? Het antwoord laat zich raden. Nog los van het feit dat het hier tieners betreft, grote kinderen dus, zijn ze zwanger en is de nood hoog. En dan biedt iemand van de tv aan je te helpen. Niet voor niets: ze willen wel een stukje van je ziel hebben. Ze zouden moeten weten waar ze aan beginnen, maar ze hebben geen idee. Ze weten om te beginnen al niet dat 750 euro als betaling voor deelname een fooi is, gezien de in Hilversum gebruikelijke honoraria. En bovendien worden ze lekker gemaakt met een beroemde moeder die hen onder de arm neemt. Dat is dan een BN’er wier honorarium een stuk hoger ligt en die altijd zal kiezen voor de opdrachtgever. Want voor haar is dit niet haar leven (zoals voor de aanstaande tienermoeder), maar werk, hoe betrokken ze ook lijkt.

Op tv verschijnen met je hele hebben en houwen heeft een keerzijde. Echter, tot iemand dat is overkomen, kan deze niet weten hoe ingrijpend dat is. Want heel Nederland kijkt mee en heeft een mening over je. En dan blijkt dat nazorg vooral bestaat als het de omroep uitkomt.

De omroep schermt met „duidelijke afspraken” met deelnemers. Maar dat zijn „duidelijke afspraken” met mensen in moeilijke omstandigheden en met weinig levenservaring. Ze zijn ingezet als een soort gladiatoren, zonder weg terug.

De programmamakers en de omroep zeggen niet bekend te zijn met klachten. Dat kan zo zijn. Maar die liggen er nu wel, open en bloot, luid en duidelijk. Dus ga daarop in en doe er iets aan. Laat BNNVARA zijn verantwoordelijkheid nemen. Laat de NPO niet wegduiken achter ‘hebben we niet geweten’.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

toestel