De verbijstering verbijten of terugslaan? Amerika’s bondgenoten reageren

Handelsoorlog Duitsers vrezen verdere escalatie, in Frankrijk staat ‘Trump-fluisteraar’ Macron met lege handen. In Canada lag al een lijst klaar met Amerikaanse exportproducten waar heffingen op kunnen worden ingevoerd.

Trump stoort zich aan de vele Duitse auto’s op de Amerikaanse wegen – zoals hier bij een Republikeinse verkiezingsparade. Foto Brendan Smialowski / AFP

De regering-Trump heeft de invoering van importheffingen op staal en aluminium doorgezet. Duitsers vrezen verdere escalatie, in Frankrijk staat ‘Trump-fluisteraar’ Macron met lege handen. In Canada lag al een lijst klaar met Amerikaanse exportproducten waar heffingen op kunnen worden ingevoerd.

  • Duitsland verbijt zijn verbijstering

    De directe economische schade is niet wat Duitsland het meest vreest van de Amerikaanse importheffingen op staal en aluminium. Berlijn is bezorgd over veel ingrijpender gevolgen. Daarom wil de regering-Merkel het gevaar van verdere escalatie beperken en heeft ze wel afwijzend, maar minder fel gereageerd dan Frankrijk en Canada. De verbijstering over het optreden van de grote bondgenoot Amerika probeert men in Berlijn voorlopig te verbijten.

    Duitsland beschouwt een goede trans-Atlantische band (naast lidmaatschap van de EU) als een van de fundamenten van zijn plaats in de wereld. De relatie met Amerika verankert het grote Duitsland, dat midden in Europa lang onzeker was waartoe het behoorde, stevig in het Westen.

    Maar met de verkiezing van Trump tot president is Duitsland gaan beseffen dat deze zekerheid wankelt. Een ontgoochelde Merkel benoemde dat een jaar geleden, nadat ze Trump had meegemaakt op zijn eerste G7-top. „De tijden waarin we ons volledig op anderen konden verlaten zijn nu tot op zekere hoogte voorbij. Daarom kan ik alleen maar zeggen: wij Europeanen moeten ons lot in eigen hand nemen.”

    Duitse auto’s volgende stap

    Donderdag bevestigde de Amerikaanse regering Duitsland in dat besef, door haar bondgenoten hard voor het hoofd te stoten. De volgende Amerikaanse stap, begrijpt Duitsland, zou wel eens hoge invoertarieven voor auto’s kunnen zijn. Trump heeft geen geheim gemaakt van zijn ergernis over de vele Duitse auto’s op Amerikaanse wegen. Duitsland exporteert jaarlijks een half miljoen auto’s naar de VS, en is op dat punt dus kwetsbaar.

    Maar ook dat gevaar zou voor Berlijn nog te overzien zijn – ook al doet de Duitse regering haar best om het af te wenden. Veel onzekerder worden de Duitsers van de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president, zijn grillige optreden en zijn minachting voor regels, verdragen, de afspraken van de vrijemarkteconomie en goede omgangsvormen onder bondgenoten.

    Dat Washington de importtarieven nu rechtvaardigt met een beroep op de nationale veiligheid, ziet Berlijn als een slecht gelegenheidsargument. Maar pijnlijk is ook dat Duitsland en Europa op veiligheidsterrein nog altijd vrijwel volledig van Amerika afhankelijk zijn. En dat Duitsland veel minder aan defensie besteedt dan in NAVO-verband is afgesproken.

    Merkel en Trump spreken elkaar niet alleen volgende week op een G7-top in Canada, maar in juli nog eens op een NAVO-top. Vooral over die laatste bijeenkomst is Berlijn nerveus. Naar verwachting zal Trump weinig geduld tonen met de achterblijvende defensie-uitgaven van Duitsland. „Ik ben veel banger voor die NAVO-top dan voor deze handelskwestie”, zei buitenlandexpert en oud-diplomaat Wolfgang Ischinger vrijdag in het Handelsblatt.

    Door correspondent Juurd Eijsvoogel, vanuit Berlijn

  • Frankrijk kan zich principiëler opstellen

    Als de Amerikanen handelsoorlog willen, dan kunnen ze die krijgen ook. Europa zal volgens de Franse minister van Financiën Bruno Le Maire „alle noodzakelijke maatregelen nemen” om het Amerikaanse gevaar te keren. Want: „De wereldhandel, dat is geen afrekening zoals in OK Corral”, zei hij, verwijzend naar het negentiende-eeuwse Wilde Westen. „Dit is precies wat in de jaren dertig is gebeurd”, zei president Emmanuel Macron over de volgens hem „illegale” importheffingen waartoe de Amerikaanse regering besloten heeft. „Nationalisme, dat is oorlog”, zei hij oud-president François Mitterrand na.

    De Franse staalexport naar de Verenigde Staten is met 251 miljoen euro per jaar relatief bescheiden. Terwijl Duitsland een immens handelsoverschot heeft, is de handel van Frankrijk met de VS meer in evenwicht: de Fransen exporteren voor 41 miljard euro naar de VS, de Amerikanen voor 29 miljard naar Frankrijk. Trump heeft afgelopen maand opnieuw gedreigd geïmporteerde auto’s zwaar te belasten, maar Franse autoproducenten exporteren al jaren niet meer naar de VS.

    Trump-fluisteraar

    Frankrijk kan zich principiëler opstellen omdat het minder te verliezen heeft. Het besluit van Washington is vooral om andere redenen hard aangekomen. Met groot afbreukrisico heeft Macron vanaf zijn aantreden vorig jaar mei geprobeerd Trump te paaien. Maar op het Élysée maakte zijn entourage zich van begin af aan weinig illusies: na de felle Amerikaanse campagne zou het lastig worden Trump aan boord te houden bij het klimaatakkoord van Parijs of bij de Iran-deal. Vrijhandel, dacht men, was een ander verhaal. Nu de VS ook op dit punt isolationisme verkiezen, staat ‘Trump-fluisteraar’ Macron met lege handen.

    Bovendien zaaien de VS tweedracht in de Europese Unie op een moment dat dat Europees hervormer Macron het minst goed uitkomt. Al vaak heeft Macron gewaarschuwd voor Europese „naïviteit” bij handelsakkoorden. De EU is de belangrijkste afzetmarkt in de wereld en kan een sterkere vuist maken tegenover landen als China of de VS. Duitsland en Frankrijk proberen met één stem te spreken, maar de Fransen kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat Duitsland uiteindelijk voor de eigen industrie kiest.

    Als de handelsbetrekkingen dan toch opnieuw onderhandeld moesten worden, dan wilde Frankrijk álles overhoop gooien en ook toegang krijgen tot de Amerikaanse landbouwmarkt of tot Amerikaanse overheidscontracten – iets wat Trump niet gauw zal accepteren.

    Macron zal het niet uitspreken, maar Frankrijk heeft ook belang bij de Amerikaanse ramkoers. Al jaren klagen Parijse politici over het Duitse handelsoverschot en het achterblijven van investeringen waardoor Duitsland „werkloosheid exporteert”, analyseerde econoom Éric Le Boucher in Les Échos. Als de Duitse economische groei minder zwaar leunt op export (van auto’s) en meer op interne vraag, dan zou dat de Europese „solidariteit” ten goede komen. „De aanval op de auto-industrie zou duidelijk moeten maken dat ieder voor zich leidt tot een verstoord evenwicht en tegenmaatregelen.”

    Door correspondent Peter Vermaas, vanuit Parijs

  • Nieuw akkoord over Nafta raakt steeds verder uit beeld

    Normaal gesproken mijdt buurland Canada, de grootste buitenlandse leverancier van staal en aluminium aan de VS, de confrontatie met de grote zuiderbuur. Maar de afkondiging van importheffingen door president Donald Trump is wat de regering van premier Justin Trudeau betreft een klap in het gezicht.

    Canada, dat samen met Mexico is verwikkeld in slepende onderhandelingen met de regering-Trump over modernisering van het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag Nafta, had zijn eigen lijst klaarliggen met Amerikaanse exportproducten waarop het land heffingen wil invoeren, van sinaasappelsap tot slaapzakken en van grasmaaiers tot toiletpapier. Die moeten nu op 1 juli ingaan.

    Dat gebeurt op een ‘dollar-voor-dollarbasis’: 16,6 miljard Canadese dollar (11 miljard euro) aan Amerikaanse producten staan op de lijst, voor elke dollar aan staal en aluminium die Canada levert aan de VS. Wegens de hoge mate van economische integratie van de twee buurlanden gaat bijna de helft van de Canadese staalproductie naar de VS. Ruim de helft van Amerikaanse staalexporten zijn bestemd voor Canada.

    De Amerikaanse exportproducten op de Canadese lijst zijn zorgvuldig gekozen. Ze moeten economische sectoren treffen in staten en districten van Amerikaanse poltici van wie Canada hoopt dat ze kunnen worden bewogen om Trump onder druk te zetten om de „onrechtmatige” Amerikaanse heffingen in te trekken.

    Canada is er vooral verontwaardigd over dat de regering-Trump zich beroept op nationale veiligheid als reden voor de heffingen. Dat is de noorderbuur, traditioneel een trouwe bondgenoot van de VS bij zowel buitenlandse oorlogen als defensie van het continent, in het verkeerde keelgat geschoten. „Canada is een veilige leverancier van aluminium en staal aan de Amerikaanse defensie-industrie”, aldus Trudeau. „Het levert aluminium voor Amerikaanse vliegtuigen en staal voor Amerikaanse tanks. Dat Canada kan worden gezien als een bedreiging van de Amerikaanse nationale veiligheid is onbegrijpelijk.”

    De Canadese premier heeft de afgelopen week aangestuurd op een ontmoeting van de leiders van de drie Nafta-landen in het Witte Huis, om een nieuw akkoord aan te kondigen. Vrijhandel met de VS is van levensbelang voor de Canadese economie, de op een na grootste handelspartner van de VS (na China). Onzekerheid over de toekomst van het akkoord, dat door Trump is gehekeld, werpt een schaduw op de Canadese economie.

    Het initiatief van Trudeau liep echter spaak toen de Amerikaanse vicepresident Mike Pence hem belde om te laten weten dat Canada en Mexico akkoord zouden moeten gaan met een zogeheten sunset clause in het vrijhandelsverdrag: het zou telkens na vijf jaar aflopen, tenzij de drie landen het eens worden over verlenging. Volgens Canada en Mexico is dat onwerkbaar, omdat het een onzeker investeringsklimaat zou scheppen. Het is een van de struikelblokken bij de langdurige heronderhandeling van het Nafta-akkoord.

    Ook Mexico, dat minder is geneigd confrontatie met de VS te schuwen dan Canada, kondigde direct vergeldingsmaatregelen af voor de importheffingen, onder meer op Amerikaans varkensvlees en appels. Wegens de naderende presidentsverkiezingen in Mexico (op 1 juli) en de tussentijdse verkiezingen in de VS in november, wordt het steeds onwaarschijnlijker geacht dat er op korte termijn een akkoord komt over een nieuw Nafta-verdrag.

    Door correspondent Frank Kuin

    • Frank Kuin
    • Juurd Eijsvoogel
    • Peter Vermaas