Wat doet dat gaatje in het raampje van het vliegtuig?

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Deze week: Het raampje in een vliegtuig bevat een geboord gaatje. Waar dient dat voor?

Illustratie Fokke Gerritsma

Vliegtuigpassagiers zitten achter driedubbel glas – nu ja, glas, de ruitpanelen van de cabine zijn meestal van plexiglas. Maar drielaags is het wel. Het middelste paneel bevat onderin een klein gaatje van 2 millimeter doorsnede. Dat bezorgt mensen met vliegangst soms panische momenten, vooral als zich tijdens de vlucht rondom dat gaatje ijskristallen gaan vormen. Is dat wel de bedoeling?

De opbouw van de raampjes dient vele functies, zegt Joris Melkert, luchtvaartingenieur van de TU Delft. Ten eerste om het drukverschil tussen binnen en buiten het toestel op te vangen. Op ongeveer tien kilometer hoogte is de lucht heel ijl en bedraagt de luchtdruk niet meer dan een kwart atmosfeer. In de cabine van het vliegtuig wordt de druk op net iets minder dan één atmosfeer gehouden, zodat mensen nog normaal kunnen ademhalen. De ruiten moeten dat drukverschil dus kunnen weerstaan.

Het buitenste raampaneel is met 12 millimeter het dikst. Het middelste is de helft dunner, maar heeft dus dat gaatje. Via deze kleine opening kan cabinelucht gedoseerd in en uit de tussenruimte stromen (het heeft geen open verbinding met buiten). Dat dempt plotselinge veranderingen in de druk, waardoor niet meteen alle spanning op het buitenste paneel komt te staan.

„Het binnenste raampaneel wordt het scratch panel genoemd. Het is ter bescherming van het raam, krassen met sleutels of andere voorwerpen”, zegt Melkert. Constructief is het niet nodig. Dit is dan ook het dunst, 4 millimeter.

Raampjes in vliegtuigen zijn sowieso een compromis

Joris Melkert luchtvaartingenieur

Doordat de raamconstructie ventileert voorkomt het ook dat de ruiten snel beslaan. De sandwich van acrylaat werkt ook als isolatie van het (motor)lawaai en de ijzige temperaturen buiten het toestel (op 10 km hoogte tot min 60 graden Celsius).

Het ontwerp van vliegtuigraampjes is vrij standaard; altijd rond tot ovaal. Met reden, vertelt Melkert: „Vierkante raampjes gingen in de ban nadat er in de jaren vijftig grote constructiefouten waren ontdekt in het eerste straalvliegtuig in de burgerluchtvaart, de De Havilland Comet.”

Nadat kort na elkaar twee toestellen van dit type in volle vlucht uiteen waren gevallen, bleek in een drukproef dat het toestel kwetsbaar was voor metaalmoeheid, mede door de vierkante raampjes. Dat heeft vliegtuigbouwers conservatief gemaakt.

„De raampjes in een passagiersvliegtuig zijn sowieso een compromis”, zegt Melkert. „De beste constructie is er één zonder ramen, maar reizigers willen uitzicht.”

In heel zeldzame gevallen kan het raampje het begeven. Dat gebeurde in april tijdens een vlucht van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij Southwest Airlines van New York naar Dallas. Op tien kilometer hoogte was er een ontploffing in de linkermotor, waarbij een brokstuk een passagiersraampje kapotsloeg. Met orkaankracht ontsnapte de lucht via het gat, waarbij de onfortuinlijke Jennifer Riordan half uit het toestel werd gezogen. Twee passagiers trokken haar nog terug, maar ze overleefde het niet.

Maar zo’n explosieve decompressie brengt het toestel niet meteen in gevaar, zegt Melkert. „Piloten zijn er goed op getraind hoe ze daarmee om moeten gaan. Zodra de druk wegvalt komen de gele maskertjes uit het plafond. Zonder extra zuurstof zouden passagiers na een halve tot een hele minuut buiten bewustzijn raken. De piloot maakt een emergency descent, waarbij het toestel in enkele minuten naar drie kilometer hoogte afdaalt, waar weer voldoende luchtdruk is om normaal te kunnen ademhalen.”

De zijraampjes zijn niet zo stevig als de ruiten van de cockpit, die bestand moeten zijn tegen vogelaanvaringen. Die zijn gemaakt van drie tot vier centimeter dik glas en massief. Decompressiegaatjes zitten er niet in.

    • Sander Voormolen