Roseanne zorgde een week lang voor een mediastorm

Amerikaanse actrice Roseanne Barr zat al langer tot haar oren in de verhitte cultuuroorlog, als luidruchtige Trumpist. Deze week eindigde haar tv-serie abrupt, na een tweet.

Actrice Roseanne Barr werd deze week ontslagen na een tweet. Foto: AP/Richard Shotwell

Hier in Nederland komen presentatoren Johan Derksen en Giel Beelen er gewoon mee weg, een zwarte vrouw met een aap vergelijken, maar in de Verenigde Staten betekent zo’n racistische opmerking het einde van je tv-carrière. Zeker als je, zoals actrice Roseanne Barr, toch al tot je oren in de verhitte cultuuroorlog zat, als luidruchtige Trumpist tussen de progressieve tv-makers.

De grote rel in de VS deze week was het abrupte einde van de tv-serie Roseanne. Tv-zender ABC haalde dinsdag de sitcom uit de lucht nadat hoofdrolspeler Roseanne Barr had getwitterd: „Moslimbroederschap & Planet of the Apes kregen een baby=vj”. De initialen verwezen naar Valerie Jarrett, de Afro-Amerikaanse ex-adviseur van oud-president Obama. ABC noemt het bericht dezelfde dag nog „weerzinwekkend, walgelijk en in strijd met onze waarden”. Razendsnel trok niet alleen ABC zijn handen van Barr af, ook verschillende van haar medespelers en schrijvers distantieerde zich van haar, en haar agentschap liet haar vallen. Kleinere zenders stopten abrupt met de herhalingen van de eerdere seizoen. Barr bood haar excuses aan op Twitter, en stelde dat ze de tweet had geschreven onder invloed van het slaapmiddel Ambien. Toen volgde de opmerkelijkste reactie. De fabrikant van Ambien meldde: „Racisme behoort niet tot de bijwerkingen van ons medicijn.”

Het Trumpkamp en het anti-Trumpkamp kozen even razendsnel positie. Commentatoren van de grote media benadrukten dat de beslissing van ABC terecht was en dat de zender niet anders kon. Barr kreeg steun van president Trump en zijn aanhangers. Donderdag hadden zij dankbare munitie voor de tegenaanval, toen progressieve komiek Samantha Bee presidentsdochter Ivanka Trump een „waardeloze kut” noemde. Waarom werd Bee niet ontslagen, en Baar wel, vroegen de Trumpisten zich af. „Dubbele moraal.”

Een bekeerde Trumpist

Het einde van Roseanne komt niet uit de lucht vallen. Sinds de hit uit de jaren negentig, over een rumoerig arbeidersgezin, op 27 maart terugkeerde op tv, bleek het hoofdpersonage een bekeerde Trumpist te zijn geworden, die bij het avondgebed provocatief bidt: „Dear Lord, thank you for making America great again.” Omstreden was al de aflevering waarin Roseanne haar nieuwe buren bespioneert, omdat ze bang is dat het moslimgezin terroristische bedoelingen heeft. Verder maakte ze twee cultureel diverse sitcoms Black-ish and Fresh Off the Boat belachelijk. Een running gag was hoe Roseanne haar zuster treitert omdat zij een Clintonaanhanger is. De zus wordt neergezet met een roze #MeToo-poezenmuts op.

Na de eerste aflevering speelde de politieke voorkeur van het hoofdpersonage geen grote rol meer, maar Barr bleef daarbuiten, via Twitter, de tegenstellingen aanscherpen. Ze schrijft zoals Trump: ze scheldt progessieve politici uit en beschuldigt ze van de wildste dingen. Ze noemde de Joodse miljardair George Soros een nazi, evenals Clinton en Obama. Clintons rechterhand Huma Abedin noemde ze een „vieze nazihoer.” Voor de Joodse satrische site Heeb poseerde Barr als Hitler. Verder toonde zich een aanhanger van complottheorieën als Pizzagate: waarin Clinton deel zou uitmaken van een pedofielennetwerk. En Obama zou achter de bomaanslag op de Boston marathon in 2013 zitten. Ook de apenvergelijking kwam eerder langs; in 2013 noemde zij Obama’s Afro-Amerikaanse veiligheidsadviseur Susan Rice „een vent met grote schommelde apenballen.”

De terugkeer was een gouden zet

ABC beet telkenmale op zijn lip, want bedrijfsmatig gezien was de terugkeer van Roseanne een gouden zet van de zender. ABC is een van de drie grote netwerken, die het moeilijk hebben sinds de komst van betaalzenders als HBO en online streamingdiensten als Netflix. Sinds een jaar of acht zit de dochter van Disney in de problemen doordat het niet genoeg hitshows maakt. In kijkcijfers was ABC de derde zender, na CBS en NBC.

Roseanne was vanaf het begin weer de best bekeken tv-serie, de eerste ABC-show deze eeuw die op nummer één eindigde, met zo’n dertien miljoen kijkers, en werd juichend ontvangen door Trumpstemmers. Barr kreeg na de eerste aflevering een telefonische felicitatie van de president. ABC hoopte met de show nieuwe kijkers te trekken, ook voor de online platforms. Volgens marktonderzoeker iSpot haalde ABC met de negen afleveringen een reclameomzet van 22,8 miljoen dollar; 2 procent van de totale reclameomzet van het afgelopen tv-seizoen. De nieuwe reeks, die nu niet door gaat, zou volgens een schatting van marktonderzoeker Kantar zestig miljoen dollar hebben opgeleverd.

Maar de oudere fans reageerden teleurgesteld op de comeback. In de jaren negentig was Roseanne juist een lieveling van de progressieven, omdat de serie feministische, pro-homo en anti-racistisch was, en zo de weg baanden voor latere sitcoms die de diversiteit van de VS vieren, zoals Modern Family. Het werd de seriemakers kwalijk genomen dat ze het doorsnee witte Amerikaanse gezin in de serie in het Trumpkamp plaatste. Rolling Stone schrijft deze week: „De vernieuwde Roseanne was ontworpen om extreem-rechts te normaliseren en te presenteren als het veilige midden. Terwijl er geen midden meer is.”

    • Wilfred Takken