Populistisch kabinet, tóch pro euro

Nieuwe Italiaanse regering Vrijdagmiddag wordt een nieuw kabinet beëdigd in Rome, van Vijfsterrenbeweging en Lega.

Giuseppe Conte, die vrijdag wordt beëdigd als premier, begroet de Italiaanse president Sergio Matarello in het Quirijnse Paleis in Rome, 31 mei 2018. Italian Presidential Press Office/Reuters

Er komt toch een kabinet van Vijfsterrenbeweging en Lega in Italië, twee partijen die, ieder op hun manier, eurosceptisch en populistisch zijn. Voor het eerst treedt er nu in een lidstaat van de EU een regering van louter populisten aan.

Legaleider Salvini en Vijfsterrenleider Di Maio hebben de ministersploeg die ze zondagavond aan president Mattarella hadden voorgesteld, iets gewijzigd. Op de sleutelpost Economie komt niet de omstreden econoom Paolo Savona, euroscepticus, maar zijn collega Giovanni Tria, pro-euro – al is hij wel kritisch over het Brusselse bezuinigingsbeleid. Savona komt in het kabinet als (minder invloedrijk) minister van Europese Zaken. Italiaanse commentatoren verwachten dat de nieuwe lijst, waarmee president Mattarella akkoord is, de financiële markten gerust zal stellen.

Door terug te komen op hun eerdere besluit de formatie te laten klappen op het veto tegen Savona van president Mattarella, reageren Di Maio en Salvini op onrust eerder deze week op de financiële markten en op kritiek, ook uit eigen kring, dat ze te snel een unieke kans om te gaan regeren hadden laten schieten.

De econoom Carlo Cottarelli stond al klaar met een overgangskabinet dat nieuwe verkiezingen zou moeten voorbereiden. Maar de president hield hem standby nadat Di Maio duidelijk had gemaakt dat hij een nieuwe poging wilde wagen.

Staatsleningen

Dat was een reactie op de dinsdag sterk opgelopen rente op staatsleningen en de koersdalingen op de beurs, een teken dat financiële markten vreesden dat nieuwe verkiezingen zouden leiden tot verdere politieke en financiële instabiliteit in Italië, en wegens Italiës hoge staatsschuld automatisch ook in Europa.

Het was ook een reactie op de verbazing over de onwrikbaarheid waarmee Legaleider Salvini, en in diens kielzog Di Maio, vorige week vasthielden aan Savona op Economie. In reacties van Lega-aanhangers op sociale media was er kritiek op Salvini – dat hij nog steeds doet alsof hij op verkiezingscampagne is en voortdurend de confrontatie zoekt. Het is tijd om, nu de kans er ligt, te gaan regeren, was de teneur van veel reacties op tweets en Facebookposts van Salvini.

Onder een overgangskabinet zou niets terecht zijn gekomen van stokpaardjes van Vijfsterren en Lega, zoals een harder immigratiebeleid en de invoering van een soort bijstand voor arme werkzoekenden. Salvini gaat nu als Italiës nieuwe minister van Binnenlandse Zaken ook over het optreden tegen illegale migranten. Di Maio wordt minister van Arbeid en Ontwikkeling. Premier wordt, zoals aanvankelijk ook de bedoeling was, Giuseppe Conte, een jurist zonder politieke ervaring.

Bevrijden

De twee partijen hebben gezegd ‘het Italiaanse volk’ te willen bevrijden uit het knellende keurslijf van de Europese regelgeving en hebben bovendien een breuk beloofd met gevestigde politieke praktijken. „Tegenwoordig is het volk tegen elite, niet meer links tegen rechts”, had Salvini twee weken terug gezegd. De Vijfsterren hebben de strijd tegen „het establishment” en „de oude partijen” in hun DNA. Vorige week sloten ze een contract als de „regering van de verandering”.

Premier Conte, die de uitvoering van dit contract moet gaan leiden, heeft tot voor kort links gestemd, maar vindt nu dat „de oude ideologieën” hun tijd hebben gehad. Hij had, na zijn benoeming vorige week tot formateur, gezegd als advocaat „de verdediger van het Italiaanse volk” te willen zijn.

Filmpje

Ook al hebben tegenstanders van Salvini een filmpje uit 2016 opgedoken waarin hij zegt dat, als de Lega gaat regeren, Italië uit de euro zal stappen, in het regeercontract dat Vijfsterrenbeweging en Lega hadden gesloten, wordt hierover niet meer gesproken. Di Maio is de afgelopen weken veel gevoeliger dan Salvini gebleken voor adviseurs die zeiden dat vertrek uit de eurozone enorme schade zou berokkenen. Bovendien leek Salvini er niet voor te voelen een nieuwe verkiezingscampagne te voeren met als thema voor of tegen de euro. Onder de Lega-aanhang in het noorden van het land zitten veel ondernemers die het standpunt over veiligheid en migratie delen, maar absoluut niet willen dat Italië uit de euro stapt.

Lees ook het interview met Vijfsterren-Kamerlid Anna Laura Orrico: ‘Ondenkbaar dat Italiaanse regering met Vijfsterrenbeweging uit de euro stapt’

De twee partijen onderstrepen dat ze vooral een verandering in politieke cultuur willen. In het regeercontract staan plannen om het aantal parlementsleden te verminderen, hun salaris te verlagen en de fractiediscipline te versterken. Wie uit de partij stapt, zou daarmee ook zijn zetel verbeuren. De mogelijkheden voor een referendum moeten worden uitgebreid.