Demente voetbalfans herkennen George Best nog wel

Sporting memories Voetbalgeschiedenis moet de hersenen van ouderen in Groot-Brittannië masseren. Hun familieleden zien de mannen opleven.

Een groep ouderen tijdens een sessie van Sporting Memories. „Hier hoef ik niet te praten over mijn problemen.” Foto Rui Vieira

Met opengesperde ogen schuifelt Alex Murdoch naar een lange tafel in een bijzaal van Broadhurst Park, het stadion van FC United of Manchester. Feilloos vindt hij tussen de verzameling vaantjes, krantenknipsels, programmaboekjes en veelal gesigneerde foto’s een afbeelding van een juichende George Best. De gepensioneerde vrachtwagenchauffeur wijst naar de Noord-Ier, een van de doelpuntenmakers in de finale tegen Benfica (4-1).

Vergevorderde vasculaire dementie maakt hem het spreken onmogelijk. Maar dochter Susan Shaw ontcijfert zijn gebaren meteen. „Best was zijn grote held”, vertelt ze. De bijeenkomst van stichting Sporting Memories zorgt voor een welkome afleiding. De mist in het brein van Murdoch wordt met de week dikker. Op het verleden heeft hij nog wél grip. „Je ziet hem tot leven komen. Dad geniet.”

Harry Ross (89) ondergaat een soortgelijke gedaanteverwisseling bij FC United, opgericht in 2005 door ontevreden fans van Manchester United. De onberispelijk geklede heer kampt met alzheimer. Hij kan zich nog perfect uitdrukken, maar heeft de muren van zijn geheugen de laatste maanden zien instorten. Bij de bijeenkomst in de volkswijk Moston fleurt hij op. „Hier hoef ik niet te praten over mijn problemen”, zegt Ross luchtig. „Ik hoor bij de groep.”

Zoon Peter knikt. „Mijn zus Pam merkt direct als ik hier met hem ben geweest. Dan zit vader beter in zijn vel. Hij komt ook minder verward over.” Dat Ross minder vitaal is dan hij oogt, maakt een simpele vraag duidelijk. De recent verloren FA Cup-finale van Manchester United, zijn grote liefde, kan hij niet terughalen. „O ja? Ik kan u wel vertellen over de Cup Final van 1953 met Stanley Matthews. En de finale van 1968 natuurlijk.”

Beelden van de Europacup-finale tussen het Manchester United van George Best en het Benfica van Eusébio.

In de volgepakte ruimte vormen Murdoch en Ross een uitzondering. Het merendeel van de aanwezigen worstelt niet met een geestvernauwende ziekte. Ze komen om de eenzaamheid te verdrijven of om een depressie te lijf te gaan. „To get me out of the house”, luidt het eufemisme van vrijwel iedereen. Door herinneringen op te halen aan het iconische duel met het Benfica van Eusébio wordt een sfeer van kameraadschap gesmeed.

‘Health by stealth’

De amicale omgangsvormen zijn het geheim van Sporting Memories. Oudere mannen, zo wijzen de statistieken uit, laten zich lastig vangen in traditionele, vaak op vrouwen gerichte therapieën. Al keuvelend over voetbal, cricket of rugby delen ze hun problemen tussen neus en lippen door. Oprichter Tony Jameson-Allen had dit voor ogen, toen hij zijn stichting in 2011 in Leeds begon. „Health by stealth”, legt hij uit.

Jameson-Allen, voormalig psychiatrisch verpleger, pionierde min of meer uit de losse pols bij hem in de buurt. Het project sloeg dusdanig aan, dat Sporting Memories zich over Groot-Brittannië verspreidde. Professionele voetbalclubs sloten zich aan, de toestroom aan vrijwilligers explodeerde en subsidies kwamen los. Inmiddels zijn op ruim honderd plekken in het land wekelijks vergelijkbare sessies als bij FC United.

„Ik maakte in de kliniek waar ik werkte al gebruik van reminiscence therapy (herinneringstherapie)”, geeft Jameson-Allen aan. „Maar nooit specifiek toegespitst op sport.” De Yorkshireman, ooit een golfcaddie op het professionele circuit, wilde patiënten met dementie en alzheimer een houvast geven, maar mikte op universelere doelgroep. „Mannen krijgen zo een betere kwaliteit van leven, bouwen sociale netwerken op, krijgen zelfvertrouwen en zoeken sneller hulp.”

Lees ook: Samenleven met dementie: hoever ga je erin mee?

Op Broadhurst Park beamen de bijna dertig deelnemers dit direct. Derek Gardner verloor zijn vrouw en raakte in een sociaal isolement. De voormalige politieagent vond bij de sessies van Sporting Memories een nieuwe vriendenkring. George Ryan zag kennissen aan de gevolgen van Alzheimer wegkwijnen. „Ik kwam niet veel meer buiten”, vertelt hij. Nu praat de 80-jarige enthousiast over hoe hij in 1968 de finale op Wembley bezocht.

Hoezeer het babbelen over sport verbroedert, maakt een toevallig opgedoken museumstuk duidelijk. Gespreksleider Sean Kelly, in het bezit van een gigantische collectie Manchester United memorabilia, kreeg daags voor de themamiddag een beroemd verloren gewaand spandoek van 50 jaar oud, in elkaar genaaid door de moeder van de broers Anthony en Patrick O’Dowd. Het duo sloot zich direct bij Sporting Memories aan.

Positieve effecten

De faculteit Dementia Studies van de Leeds Beckett University, aangespoord door de lovende reacties, wil meer weten van de positieve effecten op het brein van patiënten. Een evaluatie van de speciaal ontwikkelde ‘Replay Sporting Memories’-app gaf een eerste indicatie. 75 procent van de deelnemers deed de hele sessie geconcentreerd mee. De mate van verwardheid daalde van 10 naar 0 procent. En 85 procent oogde tevreden.

Foto Rui Vieira

Promovendus Cara Gates doet momenteel verkennend onderzoek naar de groepsessies. „Ik zit pas in de beginfase, maar durf wel te stellen dat Sporting Memories helpt om sociale netwerken op te bouwen en de slopende gevolgen van eenzaamheid te bestrijden. Je ziet het voor je ogen gebeuren.” Tot die conclusie kwam Harry Ross allang. Als hij met zoon Peter wegloopt, zegt hij: „Ik keek hier de hele week naar uit.”

Of praten over Nobby Stiles, Sir Bobby Charlton en George Best, de helden van 1968, de voortgang van dementie en Alzheimer kan afremmen, blijft voorlopig onduidelijk, al geven enkele onderzoeken voorzichtige hoop. Voor Sarah Shaw maakt dit niets uit. „Ik ben al blij dat dad het hier zo naar zijn zin heeft.”

Correctie: in een eerdere versie stond dat Manchester United dit jaar de FA Cup won, maar de club verloor in de finale van Chelsea. Dit is aangepast.

    • Geert Langendorff