Opinie

    • Clarice Gargard

Dus drie vrouwen aan tafel is te veel?

Afgelopen week spraken schrijver Simon(e) van Saarloos en ik ons publiekelijk uit tegen een redactionele keuze van talkshow Buitenhof (van onder meer de VPRO). We waren met een derde vrouwelijke gast uitgenodigd om politiek engagement van millennials te bespreken. Op het laatste moment werd een van ons door een man vervangen met als argument dat het te veel een ‘vrouwenonderwerp’ werd met drie vrouwen aan tafel. In tegenstelling tot uitzendingen met alleen mannen, die natuurlijk gewoon ‘onderwerpen’ behandelen.

Wij stonden versteld dat een progressieve omroep er anno 2018 dergelijke stereotyperende beelden op nahield. We besloten niet mee te werken aan wat we willen bestrijden en trokken onszelf terug. Om het programma er niet mee weg te laten komen, deelden we het incident met het publiek.

Wanneer je je uitspreekt over onrecht krijg je regelmatig het verwijt dat je polariseert. Niet alleen van onlinetrollen en radicaal-rechtse blogs als GeenStijl, maar ook van weldenkende mensen, die liever zien dat je in stilte lijdt dan dat je hun rust verstoort. Als een kind dat tracht de buitenwereld buiten te sluiten door de ogen stevig dicht te drukken.

Ik moet denken aan de feministische geleerde Sara Ahmed. Die zegde in 2016 haar baan bij de prestigieuze Goldsmiths-universiteit in Londen op vanwege het seksuele misbruik en gebrek aan zichtbare maatregelen. Zij sprak over hoe stilte toestemming is voor het voortbestaan van dingen die we niet kunnen tolereren.

De meeste mensen hebben moeite om zich uit te spreken tegen onrechtvaardigheid. Die terughoudendheid zou voortkomen uit evolutionaire angst om buiten de groep gesloten te worden. Door ons zwijgen verkeren we in een ‘spiraal van stilte’, zoals de Duitse politicoloog Elisabeth Noelle-Neumann het noemde. Daardoor wordt opkomen voor waar je in gelooft geen verdienste maar bestraft. Zoals bij activist Jerry Afriyie, die vanwege zijn strijd tegen Zwarte Piet aangeklaagd werd en zijn baan verloor. In mijn optiek gedijt de zonde bij stilte. Zwijgen suggereert toestemmen.

Het verbaasde mij dat er – buiten mijn eigen kringen – een oorverdovende stilte heerste. Ik had na de terechte ophef over rapper Boef die vrouwen „kech” (lees: hoer) noemde, verwacht dat een belangrijk instituut als Buitenhof minstens dezelfde reactie zou losmaken.

In Nederland is maar 20 procent van de mensen in beeld vrouw. Het is van belang om juist de machtige instellingen die ons vormen ter verantwoording te roepen over de manier waarop ze dat doen. Diversiteit is geen – zoals collega Tom-Jan Meeus stelt – ‘identiteitsjournalistiek’. Het is je werk serieus genoeg nemen om een breder publiek te dienen. Om Anaïs Nin nog maar eens aan te halen: „We zien de wereld niet zoals die is, maar we zien hem zoals wij zijn.”

Hoeveel weten we van de wereld als we die alleen maar door de ogen te zien krijgen van mensen die op elkaar lijken?

Het was spannend om in het openbaar kritiek te leveren omdat je het risico loopt nergens meer uitgenodigd te worden. Het zou kunnen dat je buiten de groep wordt gesloten. Maar mijn stem is het enige dat ik heb. Wat is die waard als ik hem alleen gebruik wanneer ik niets te verliezen heb? Ironisch genoeg ging de uitzending juist daarover: hoe standvastig millennials zijn wanneer ze het moeten opnemen tegen instituten. Van Buitenhof hebben we niets vernomen. De week erna zaten er opeens wel drie vrouwen aan tafel te praten, over schulden. Zal de „sponsor van de vooruitgang” – zoals de slogan van VPRO luidt – dan eindelijk toch met de tijd meegaan?

Clarice Gargard is programmamaker (BNNVARA) en freelance journalist.
    • Clarice Gargard