‘Dreigende wereldwijde tekorten aan antibiotica’

Medicijnen De aanlevering van middelen tegen ziekmakende bacteriën is veel te kwetsbaar geworden, waarschuwt de non-profit onderzoeksorganisatie Access to Medicine Foundation.

„Er zijn steeds minder prikkels voor farmaceutische bedrijven om antibiotica te produceren,” stelt Jayasree Iyer, directeur van onderzoeksorganisatie Access to Medicine Foundation. Foto Lex van Lieshout/ANP

Grote wereldwijde tekorten aan antibiotica dreigen, omdat grote farmaceutische bedrijven zich terugtrekken uit de productie vanwege de lage prijzen. De aanlevering van de middelen tegen ziekmakende bacteriën is veel te kwetsbaar geworden. Daarvoor waarschuwt de non-profit onderzoeksorganisatie Access to Medicine Foundation in een rapport dat donderdag is gepubliceerd.

„Het probleem is lange tijd onderschat”, zegt directeur Jayasree Iyer van Access to Medicine, dat sinds 12 jaar onderzoek doet naar de beschikbaarheid van medicijnen in de wereld. „Veel aandacht is besteed aan de toenemende resistentie tegen antibiotica en het overmatige gebruik van deze middelen, maar niet aan de tekorten die de afgelopen jaren snel zijn toegenomen. Nu wordt het probleem van tekorten zelfs zichtbaar in de westerse wereld, waar ook in landen als VS of Nederland antibiotica soms niet meer te verkrijgen zijn.” Als er tekorten aan antibiotica zijn, kunnen infectieziektes als tuberculose zich snel verspreiden.

De oorzaak is economisch van aard, stelt Iyer. „Er zijn steeds minder prikkels voor farmaceutische bedrijven om antibiotica te produceren.” Ook de productie van ingrediënten concentreert zich bij slechts enkele bedrijven. Die ingrediënten worden nu vooral in landen als China en India geproduceerd, maar ook in die landen neemt het aantal fabrieken af. Een tijdelijke sluiting door bijvoorbeeld een explosie in een fabriek voor de werkzame stof van een antibioticum, kan de productie van het middel plots in gevaar komen, is al gebleken, maakt het rapport duidelijk.

Lage marges

„Grote farmaceuten zien geen reden om nog te investeren in antibiotica ”, zegt Iyer. De totale wereldwijde omzet in antibiotica bedraagt 4,7 miljard dollar. Een farmaceut kan met één vernieuwend geneesmiddel tegen kanker in een jaar al het dubbele verdienen. Daar staan lage marges bij antibiotica tegenover, terwijl de vraag vooral groeit in arme landen. De investeringen in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe antibiotica zijn al opgedroogd. Naarmate er minder producenten overblijven, kunnen zij de prijs bovendien opdrijven, zodat de antibiotica voor mensen in arme landen niet meer op te brengen zijn.

Er zouden maatregelen getroffen moeten worden om te voorkomen dat farmaceuten zich terugtrekken uit de productie van antibiotica, vindt Access to Medicine. Overheden, toezichthouders en internationale organisaties hebben daarbij een belangrijke rol, zoals ze die eerder al hebben gespeeld bij het veiligstellen van de productie van medicijnen tegen epidemische ziekten als AIDS en malaria. Daarvoor werd een Global Fund Partnership gesloten tussen overheden en private partijen.

Lees ook: Farma-industrie moet bijhouden wie haar antibiotica slikt.

Ook zouden overheden het beleid met preferente geneesmiddelen, zoals dat ook in Nederland wordt gevoerd, volgens Iyer moeten herzien. Nu kiezen overheden vaak in aanbestedingsprocedures voor één middel dat het goedkoopste is. Andere fabrikanten trekken zich vervolgens terug. Maar als het preferente middel niet beschikbaar is, zijn er dan ook geen alternatieven beschikbaar. „Het is beter als overheden hun beleid inrichten zoals Unicef”, zegt Iyer. „Unicef koopt 70 procent van een geneesmiddel bij één producent, en 20 en 10 procent bij andere producenten. Dat spreidt het risico”, zegt ze.

Daarnaast zouden overheden noodreserves van antibiotica moeten aanhouden voor het geval een middel niet meer te verkrijgen is. Farmaceutische bedrijven kunnen volgens Access to Medicine hun activiteiten versterken, onder andere door meer gegevens over productie en voorraden te delen, zodat dreigende tekorten beter te voorspellen zijn en door op meer verspreide locaties produceren.

    • Daan van Lent