opinie

President behoedt Italië en EU voor chaos op korte termijn

Twee partijen winnen verkiezingen, komen tot elkaar, schrijven een regeerakkoord en zoeken een beoogd premier. Als ze hun kandidaat voor het ministerie van Economische Zaken voordragen, spreekt de president een veto uit. De coalitie van de winnaars komt er niet.

President Sergio Mattarella heeft hard ingegrepen in de Italiaanse coalitievorming. Zondag gaven de populistische partijen Lega en Vijfsterrenbeweging hun samenwerking op, nadat de president de benoeming van een anti-euro-econoom op Economische Zaken had geblokkeerd. Na een felle botsing in de Italiaanse democratie haalden de populisten het pluche niet. Een ervaren econoom en IMF-technocraat, Carlo Cottarelli, vormt nu een kabinet dat de periode tot verkiezingen, in het najaar, moet overbruggen.

De ongewone partijencombinatie had een populistisch program: anti-immigratie, anti-establishment, en EU-kritisch. Ook zetten ze zich in wisselende toonhoogtes af tegen de euro, variërend van een frontale aanval op de Europese begrotingsregels tot schimmige plannen voor een tweede Italiaanse munt en geflirt met vertrek uit de eurozone. In Brussel en Frankfurt hielden eurobewakers de adem in. Op de financiële markten werd het steeds onrustiger.

De president, de instantie die boven de partijen hoort te staan, wierp zich met de afwijzing van de 81-jarige econoom en uitgesproken euro-criticus Paolo Savona, met huid en haar midden in het politieke spel. Het is eerder voorgekomen dat een Italiaanse president ministerskandidaten afwijst, maar dat heeft nog nooit een coalitie in de weg gestaan. De keuring van ministers is een presidentiële bevoegdheid die expliciet in de grondwet is vermeld. Mattarella beriep zich bovendien op de grondwettelijke plicht om de spaartegoeden van de Italiaanse bevolking te bewaken. De coalitieplannen zouden de staatsfinanciën nog verder in het ongerede brengen en, volgens Mattarella, de opmaat zijn voor een afscheid van de euro.

De aanvoerders van de gesneefde coalitie-in-aanbouw, Lega-leider Matteo Salvini en Vijfsterrenpoliticus Luigi di Maio, zijn ziedend en betoogden dat Mattarella over de schreef was gegaan. Di Maio riep zelfs om ‘impeachment’ van de president. De ontgoocheling is niet geloofwaardig. De populisten hadden er óók voor kunnen kiezen om een andere, iets gematigder kandidaat voor Economische Zaken naar voren te schuiven. In plaats daarvan proberen ze nu munt te slaan uit het verhaal dat hun revolutionaire recept voor Italië van het establishment geen kans krijgt.

Mattarella heeft de eurozone én Italië behoed voor chaos en rampspoed op korte termijn. De kunst is nu voor de Italiaanse democratie om een weg te vinden die recht doet aan de grieven van de Italiaanse kiezer. Het zuiden van Italië ís arm en Europa hééft als het om immigratie gaat de Italianen in de steek gelaten. En ook is Paolo Savona niet de enige econoom die kritiek heeft op de strikte begrotingsregels en de omstreden rol van het machtige Duitsland. Die grieven moeten vertaald worden in Italiaans beleid en in onderhandelingen met Brussel. Mocht Italië zijn toekomst buiten de eurozone willen zoeken, dan moet die kwestie expliciet en met een eerlijke schets van de gevolgen aan de kiezer voorgelegd worden. De eerste gelegenheid daartoe zijn de vervroegde verkiezingen. Europa gaat een onzekere zomer tegemoet.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

Correctie (30-05-2018):In een eerdere versie stond in de tweede alinea dat de kandidaat “op Financiën” werd geblokkeerd. dat is veranderd in “op Economische Zaken”.