‘Moord’ op Russische journalist door Oekraïne in scène gezet

De journalist verscheen woensdagmiddag voor verbijsterde familie en collega’s op een persconferentie in Kiev. „Het spijt me, maar er waren geen andere opties.”

Journalist Arkadi Babtsjenko geeft een persconferentie over zijn dood, die hij in scene zette. Foto Sergei Supinsky/AFP

„Oljetsjka, het spijt me maar ik had geen andere optie. Sorry dat ik je dit heb aangedaan”, zei een geemotioneerde Arkadi Babtsjenko woensdagmiddag tegen zijn vrouw Olga. „Ik heb mijn eigen vrienden en collega’s vele malen begraven. Ik ken dat misselijkmakende gevoel.” In een bizarre plotwending verscheen de Russische journalist Babtsjenko, die gisteravond nog zou zijn doodgeschoten in zijn appartement in Kiev, woensdagmiddag springlevend op een persconferentie. De foto’s van zijn lijk, met schotwonden in de rug, die op sociale media rondgingen, bleken nep.

De ‘moord’ op de beroemde journalist en Kremlin-criticus, die in 2017 Rusland ontvluchtte, bleek onderdeel te zijn van een opzetje van de Oekraïense geheime dienst SBOe, in samenwerking met Babtsjenko zelf.

Moordenaar in val lokken

Ten overstaan van verbijsterde familieleden, vrienden en journalisten vertelde het hoofd van de SBOe, Vasil Hrytsak, hoe de vork in de steel zou zitten. De dienst was er enige tijd geleden achter gekomen dat de Russische geheime diensten een moord op Babtsjenko beraamden en besloten de moordenaar en opdrachtgever in de val te lokken.

De dader, die volgens Hrytsak in de kraag is gevat, zou van ‘Rusland’ veertigduizend dollar hebben ontvangen om Babtsjenko om te leggen. De opdrachtgever zou een door de Russische diensten gerecruteerde Oekraïner zijn, die vervolgens iemand ging zoeken om de moord te plegen. De identiteit van de man is nog onbekend, zijn arrestatie door gemaskerde mannen was te zien op een televisiescherm tijdens de persconferentie.

De verijdelde aanslag zou onderdeel zijn van een grootschalige operatie gericht op het uitschakelen van Russische politieke vluchtelingen, zo verklaarde Hrytsak. Babstjenko sprak zijn dank uit aan de Oekraïense diensten voor het ‘redden van zijn leven’. Tijdens de persconferentie werd niet duidelijk waarom het nodig was de moord op hem in scène te zetten. Ook bleef onduidelijk hoe het mogelijk was dat zijn vrouw niet bij de opzet betrokken was, terwijl zij wel degene was die haar man had gevonden.

Necrologie al geschreven

De levende verschijning van Babtsjenko – zelfs zijn vrouw en zes aangenomen kinderen waren niet van de opzet op de hoogte – maakte woensdag veel los. Woensdagochtend werd in Kiev voor het Russische consulaat gedemonsteerd door vrienden en collega’s van Babtsjenko.

Vrienden en familie zijn nu uiteraard enorm opgelucht, maar de truc roept ook veel woede en vragen op. ‘We zijn heel erg blij, maar willen hem het liefst op zijn gezicht timmeren’, zo luidde de strekking van reacties op Twitter en Facebook.

Journalisten, die kort tevoren nog Babtsjenko’s necrologie hadden geschreven, toonden zich verontwaardigd. „Sorry mensen, voor mij gaat dit te ver”, schreef Andrej Soldatov op Twitter. „Babtsjenko is een journalist en geen politieman, in godsnaam, en deel van ons werk is vertrouwen [...] Ik ben blij dat hij leeft, maar hij ondermijnt het vertrouwen in journalisten en de media”. Net als honderden media wereldwijd publiceerde ook NRC een necrologie in de krant en op de site.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken zei ‘blij’ te zijn dat Babtsjenko nog leeft, en ontkent iedere betrokkenheid bij de moord of de poging tot moord. De kwestie roept nog veel vragen op en doet de geloofwaardigheid van Oekraïne geen goed, zo menen deskundigen. Ook als de verklaring van de SBOe over een Russisch complot juist blijkt te zijn, blijft de ware toedracht onduidelijk.

Ruslanddeskundige Mark Galeotti schreef op Twitter dat Oekraïne Rusland met de actie in de kaart speelt, omdat Moskou in de toekomst misdaden die aan Rusland worden toegeschreven gemakkelijk in twijfel kan trekken. De verwachting is dat de spanningen tussen beide landen nu nog verder zullen oplopen.

Babtsjenko zelf reageerde later op de dag via Twitter dat hij vast van plan was om 96 te worden om op Poetins graf te dansen. „Hemel, ik heb genoeg van dat sterven”, schreef hij.

    • Eva Cukier