Libische rivalen beloven (weer) vrede

Conferentie in Parijs

Libië blijft ten prooi aan chaos. Maar de strijdende partijen in Libië beloofden de kiezer dinsdag in Parijs het laatste woord.

De sterke man uit het oosten van Libië, Khalifa Haftar (links), en zijn rivaal, premier Fayez Sarraj (tweede van rechts) op de conferentie van dinsdag in Parijs. Foto Étienne Laurent/AFP

Blije gezichten op het Elysée in Parijs dinsdag. Na enkele uren van beraadslagingen in het presidentiële paleis gingen de belangrijkste Libische facties akkoord met gelijktijdige presidents- en parlementsverkiezingen in hun chaotische land. Op 10 december van dit jaar moeten die worden gehouden. Hun gastheer, president Emmanuel Macron, sprak van „een historische ontmoeting” en een „sleuteletappe voor de verzoening”. De speciale gezant van de VN voor Libië, Ghassan Salamé, toonde zich al even geestdriftig.

Maar weinig wijst er op dit moment op dat er al over iets meer dan een half jaar „geloofwaardige en vreedzame” verkiezingen in Libië gehouden kunnen worden, zoals de partijen beloofden. Dat een van de hoofdpijndossiers voor vooral Zuid-Europa daarmee tot het verleden zou behoren, is al even onwaarschijnlijk. Nog altijd heerst er wetteloosheid, vormt het een belangrijke schakel in de mensenhandel tussen Afrika en Europa en breken er her en der in Libië met regelmaat gevechten uit.

Het gezag van de door de internationale gemeenschap erkende regering van Fayez Sarraj in Tripoli is beperkt. Nog maar een half jaar geleden bleken er niet ver van de hoofdstad slavenveilingen te worden gehouden.

Vorige week nog openden Libische mensensmokkelaars bij de noordwestelijke plaats Bani Walid het vuur op migranten, die probeerden te vluchten uit een kamp waar ze zaten opgesloten. Er vielen vijftien doden. In feite is het niet Sarraj die de dienst in het westen van het land uitmaakt maar lokale milities. De verzekering van Sarraj dinsdag in Parijs dat alle mensenrechtenschendingen strafrechtelijk worden vervolgd klonk dan ook nogal hol.

De Libische regering is afhankelijk van zwaarbewapende milities. Migranten worden er als slaven verhandeld. Lees ook: In uiteengevallen Libië komt het recht nog uit een geweerloop

Verder naar het oosten zijn de omstandigheden voor vrije verkiezingen al evenmin gunstig. Daar is generaal Khalifa Haftar, een oudgediende van de in 2011 verdreven heerser Moammar Gaddafi, de sterke man. Nog steeds heeft Haftar echter te kampen met fel verzet van fundamentalisten. De stad Derna bij voorbeeld is nog in hun handen. Vorige week ontplofte er een autobom in Benghazi, waarbij zeven doden en twintig gewonden vielen. Naar wordt aangenomen was de aanslag het werk van fundamentalistische moslims.

Mensenrechtenactivisten klagen ook over de meedogenloze manier waarop Haftar en zijn mensen critici uit de weg ruimen. Sommigen spreken zelfs van oorlogsmisdaden.

Ook moet er voor er verkiezingen kunnen worden gehouden nog overeenstemming worden bereikt over een constitutie. Daarvoor hebben de onderhandelaars in Parijs zich tot half september gegeven. Er ligt weliswaar al een versie uit 2017 maar die is nooit bekrachtigd. Het is tegen het zere been van Haftar dat in dat ontwerp een bepaling staat dat een presidentskandidaat goeddeels in Libië moet hebben gewoond en geen dubbele nationaliteit mag hebben. Zo zou Haftar, die twintig jaar in ballingschap in de VS woonde, zelf geen gooi naar het presidentschap kunnen doen.

Het was de tweede keer dat Macron zich opwierp als gangmaker voor een Libië-deal. Kort na zijn aantreden in 2017 organiseerde hij al eens een conferentie, waarbij de rivalen Sarraj en Haftar kwamen opdraven. Macrons initiatieven op dit vlak wekken scheve blikken vanuit Rome. Italië, dat het meest direct de gevolgen voelt van de migrantenstroom uit Libië, poogde de afgelopen jaren zelf diplomatiek het voortouw te nemen maar Macron troeft hen nu opnieuw af.