John Lydon: „Mijn tijd met The Sex Pistols was vooral een les hoe het niet moet.”

Foto Michael Loccisano/ Getty Images/ AFP

John Lydon: ‘The Sex Pistols was vooral een les hoe het niet moet’

John Lydon

Al veertig jaar is John Lydon, voormalig lid van The Sex Pistols, voorman van Public Image Ltd. Een nieuwe tour brengt de band binnenkort naar Den Haag.

De zanger die bekend staat om zijn woede en provocaties, blijkt een van de vrolijkste gesprekspartners uit de popmuziek. John Lydon, in 1975 berucht geworden als Johnny Rotten van de Britse punkband The Sex Pistols, is grappig en bijdehand. Tijdens het onderhoud, per telefoon vanuit zijn woonplaats Los Angeles, is van een interview overigens geen sprake, Lydon weet wat hij wil zeggen en doet dat zonder zich te laten onderbreken.

Lydon is net op, hij zegt dat hij van interviews houdt (‘Het maakt me wakker’) en produceert een voortdurende stroom woordspelingen en bon mots. Als de transatlantische verbinding hapert, bijvoorbeeld, zegt hij: „Geen probleem, I’ve got more patients than a hospital”, gevolgd door een kakelende lachbui.

Lydon zong drie jaar bij de Sex Pistols, waar zijn felle tirades de loop van de muziekgeschiedenis blijvend zouden veranderen, en is inmiddels veertig jaar voorman van Public Image Ltd., vroeger geschreven als PiL. Deze groep was nooit zo roemrucht als de Pistols, maar hun losjes samenhangende stijl, met verwijzingen naar free jazz en reggae, gaf een nieuwe impuls aan de postpunk van de jaren tachtig. Public Image doorliep in die veertig jaar verschillende samenstellingen. De laatste versie, actief sinds 2009, bestaat onder anderen uit oudgedienden Bruce Smith, ooit bekend van punkband The Pop Group, en gitarist Lu Edmons, vroeger lid van The Mekons.

Grote sprong vooruit

Sinds ongeveer tien jaar vindt Lydon zichzelf een volwaardige live-zanger, zegt hij. Het heeft even geduurd voordat hij zich thuis voelde op het podium. „Een jaar of dertig.”

Lydon: „Ik heb onlangs een grote sprong vooruit gemaakt. Het scheelt dat mijn huidige band bestaat uit echte vrienden. Dat helpt bij het schrijven van de nummers en het verbetert onze live-uitvoeringen. Ik dacht altijd dat tegenstellingen en ruzie bijdroegen aan een opwindend optreden. Maar het is andersom: empathie van je omgeving, dat werkt goed. Zo zie je maar, mijn tijd met The Sex Pistols was vooral een les hoe het niet moet.”

De boosheid die Lydon in de punktijd uitdroeg, in tekst en gedrag (spugen, vechten met publiek), kwam voort uit een episode uit zijn kindertijd toen hij, als zevenjarige, met hersenvliesontsteking in het ziekenhuis lag. „De ziekte ging over maar leidde tot geheugenverlies. Ik had geen idee wie ik was, of wat mijn geschiedenis inhield. Het was een marteling, die vier jaar geduurd heeft. Dat maakte me goed opgefokt.”

In de loop van zijn carrière kwam Lydon erachter dat muziek een manier is om jezelf te leren kennen. „Of eigenlijk dé manier”, zegt hij. „Onze taal heeft niet genoeg woorden om de nuances van je gevoel weer te geven. Daarom hebben we geluiden nodig, geluiden zijn eindeloos veel gevarieerder. Ze geven reliëf aan wat je bedoelt. De klanken stellen ons in staat om ons goed uit te drukken. Schrijven heeft voor mij dan ook alleen maar zin als ik de woorden vervolgens kan zingen, op zich slaan ze nergens op.”

Zijn stem heeft zich ontwikkeld van een fel gekrijs tot een wendbaar instrument dat nog altijd graag gemeen klinkt, maar ook kan rappen of declameren. „Ik weet inmiddels dat ik echt kan zingen, al heeft dat inzicht op zich laten wachten.” Hij grinnikt. „Nu kan ik mezelf goed aanhoren. Maar ik kan het nog steeds niet uitstaan om mezelf te horen praten. Vreselijke stem. Daarom ben ik op feestjes heel rustig. Ik luister liever naar anderen.”

Stemoefeningen

Muziek maakt hem een beter mens. „Niet dat ik af ben, ik zie mezelf als een work in progress”, zegt hij. „Als ik zing, is het mijn hart dat de weg wijst. Vaak word ik verrast door wat mijn hart in petto heeft.” Ondertussen heeft hij ook zijn stem ontwikkeld. „En dan bedoel ik niet zoiets als ‘zuiver zingen’, toon houden interesseert me geen cent. Ik doe stemoefeningen en bereid me voor, voor een optreden. Maar dat is alleen om mijn zang krachtig te houden, zodat ik aan de verwachtingen kan voldoen. Verder vertrouw ik volledig op mijn instinct. En mijn instinct wordt gescherpt door eerlijkheid. Hoe eerlijker ik ben, hoe nauwkeuriger mijn zang wordt.”

Hij gniffelt. „Wie had dat gedacht? Onze muziek draait om eerlijkheid, we zijn een folkband. Al dragen we geen bloemenjurken, ik ben de belichaming van ‘folk’, omdat ik zing over mezelf en vanuit mijn hart.”

Als voorbeeld noemt hij het recente liedje ‘Shoom’, van het album What The World Needs Now… (2015). ‘Shoom’ bestaat voornamelijk uit scheldwoorden (‘bollocks’, ‘tits’, ‘fuck off’) maar is eigenlijk een treurzang voor zijn overleden vader, aldus Lydon.

De komende tournee, waarmee PiL ook zal optreden in Het Paard, Den Haag, vernoemde hij naar zichzelf. Het wordt de ‘The Public Image Is Rotten’-tour. „Dat zullen ze wel weer egoïstisch vinden. Maar mag mijn ego ook eens lol hebben, haha. Ik heb er hard voor gewerkt.” Hij somt zijn taken op. „Zo’n tour is geen kwestie van in de bus springen, ergens wat hoge noten galmen en vervolgens naar de bar rennen. PiL vraagt veel organisatie. Ik leg de contacten, bedenk de nummers, hou de band bij elkaar. En dat is een stelletje ongeregeld! De VN kan een voorbeeld aan ons nemen, over hoe je met verscheidenheid moet omgaan.”

Eerder noemde hij zichzelf een ‘beter mens’. De vraag is wie er precies beter is geworden. „Natuurlijk, er zijn meerdere Johnny’s”, zegt Lydon. „Er is een Johnny Chaos, een Johnny Rotten, een Johnny Romantic - al is die inmiddels ook rot.” Hij lacht een laatste kakellach. „Helaas, onze tijd is om. Ik en mijn Johns gaan er vandoor.”

De verbinding wordt verbroken.