Hans Alders, het oliemannetje dat buitenspel kwam te staan

Aardbevingsgebied

Hans Alders, de Nationaal Coördinator Groningen, stapt op. Hij heeft kritiek op minister Wiebes, die afspraken zou schenden.

De kerkbanken in de Nicolaïkerk in Appingedam zitten woensdagavond 31 mei 2017 stampvol. Vooraan, bij het altaar, staat Nationaal Coördinator Groningen (NCG) Hans Alders vlak voor twee grote beamerschermen. De boodschap die hij vanavond in de galmende kerk overbrengt: de rijtjeshuizen met vliesgevels in de woonwijk Opwierde-Zuid zullen flink onder handen genomen worden om ze bestendig te maken tegen Groningse aardbevingen. Wie aan de uiteinden woont, zal tijdelijk zijn of haar huis uit moeten.

De zaal reageert grotendeels gelaten op het nieuws. Na afloop, tegen negen uur, komt een aantal bewoners naar Alders toe om vragen te stellen. Bij een jong stel schuift de Coördinator zelf aan op de stoeltjes om hun nog eens uit te leggen wat hun nu precies te wachten staat. Goedgeluimd buigt hij zich over hen heen. „Dáárom krijgt jullie rijtje aan de uiteinden een versterkingsconstructie.”

„Ohhh…”, knikt de vrouw.

Honderden Groningers vertelde Hans Alders (Nijmegen, 1952) de afgelopen drie jaar wat er met hun huizen zou gebeuren. Het moesten er eigenlijk nog duizenden worden, maar woensdag stapte Alders plotseling op.

In een brief van zeven kantjes uit hij zware kritiek op minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD). Volgens Alders schendt de minister gemaakte afspraken door recent de versterkingsoperatie eenzijdig stop te zetten. Wiebes heeft dat gedaan omdat hij verwacht dat door het terugschroeven van de gaswinning er minder versterkt zal hoeven worden – tot onvrede van de Groningse gemeenten, de provincie, en nu dus ook Alders.

Lees ook: Hans Alders stapt op als Nationaal Coördinator Groningen

Vertrouwen ontbreekt

De oud-minister en oud-Commissaris van de Koning zegt verder dat hij zich door het ministerie de laatste tijd met „dédain” behandeld voelt en dat „elementair vertrouwen” ontbreekt. In een reactie schreef Wiebes dat „de aanpak van de aardbevingsproblematiek in Groningen een nieuwe fase [is] ingegaan. Dit leidt ook tot nieuwe verhoudingen”. Hij herhaalde verder zijn voornemen voor „herbezinning” op de versterkingsoperatie en dankt Alders voor zijn werkzaamheden. Verschillende Kamerleden hebben een spoeddebat aangevraagd.

Met het vertrek van Alders verliest Groningen een figuur waar lang met gemengde gevoelens naar gekeken werd, maar die recent juist iets meer gewaardeerd leek te worden. De versterkingsoperatie, waarvoor 22.000 huizen onderzocht zouden worden, kwam de afgelopen jaren moeilijk van de grond. Op dit moment zijn er bijna 8.000 panden in Groningen geïnspecteerd, maar er zijn nog altijd maar rond de 3.000 versterkingsadviezen geschreven. Dat hadden er alleen in 2017 al 3.500 moeten zijn. Pas een paar honderd panden zijn ook daadwerkelijk aangepakt.

Maar, zeggen betrokkenen die NRC eerder deze week over Alders sprak: je kunt dat niet alleen op Alders’ conto schrijven. Het proces werd onder minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) zo ingericht dat over vrijwel elk pand onderhandeld moest worden met de aansprakelijke gaswinner, de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM).

Dus, hoor je in Groningen, het is niet verwonderlijk dat het zo liep: Alders – die extreem hard zou hebben gewerkt – moest steeds langs bij de NAM. Dat leverde hem beschuldigingen op dat hij te zeer op de hand van de joint venture van Shell en ExxonMobil zou zijn. Hij werd „onterecht de kwade genius”, zei Derwin Schorren, voorzitter van belangengroep de Groninger Bodembeweging woensdag tegen RTV Noord.

Lees ook: De methode-Alders: praten, praten en wat lichte dwang

Pendelen en praten

De PvdA’er bracht een beproefde onderhandelingsmethode mee naar Groningen. Bij zijn aantreden als NCG in mei 2015 omschreef oud-burgemeester van Groningen Jacques Wallage de ‘methode-Alders’ in NRC als „pendelen tussen alle betrokkenen”. En dan: praten, praten, nog eens praten.

Inderdaad begon Alders op dag één aan een intensief overlegcircuit met partijen als het ministerie, de provincie en de NAM om de versterking van de grond te krijgen. Alders – die formeel een samenwerkingsverband (circa 140 fte) tussen regionale en de nationale overheid leidde – werd al snel het ‘oliemannetje’ genoemd. Een man die als voorzitter van de Alderstafel bij Schiphol al ervaring opdeed met onderhandelingen tussen partijen met sterk conflicterende belangen.

Een man die bovendien door zijn één-op-ééngesprekken een sterke informatiepositie wist te creëren. Je wist niet altijd wat hij met andere partijen precies had besproken, was vaak de kritiek. Zo besprak hij de kaders van de versterkingsopgave eind vorig jaar eerst lange tijd met de NAM, om deze daarna aan de regio te presenteren. Hetzelfde gebeurde bij een eerste poging om een nieuw schadeprotocol te ontwerpen: de conceptversie die met de NAM was opgesteld verwees de regio direct naar de prullenbak, waarna een maandenlang onderhandelingsproces losbarstte.

Vanaf het aantreden van de nieuwe minister was Alders minder het oliemannetje dat hij eerst was. Kamp zou zwaar op hem hebben geleund en hem vrij spel hebben gegeven, maar sinds de komst van Wiebes onderhandelden de regio en het Rijk een stuk directer met elkaar. Langs die weg kwam er uiteindelijk een nieuw schadeprotocol, en werd er recent overlegd over de versterking.

Alders zat steeds vaker in een adviesrol, kwam zelf minder vaak met vergaderstukken, deed minder één-op-één. Wat niet betekent dat hij geen invloed meer had: door een enorme dossierkennis was hij volgens mensen die met hem werkten onmisbaar aan tafel. Ook woensdag, na zijn opstappen, klonken er bezorgde geluiden over de kennis die verloren gaat.

Zelf maakte Alders intern de laatste tijd steeds meer duidelijk waar hij stond. De NAM moest uit de versterking en de staat moest deze gaan voorschieten zodat het proces effectiever kon verlopen – net zoals bij het uiteindelijke schadeprotocol. De versterkingsoperatie verkleinen vond hij net zo goed een slecht idee, iets waarmee hij de regio aan zich wist te binden. Dat bleek uiteindelijk fataal voor zijn verhouding met Wiebes – de minister die in het Groningendossier een vliegende start maakte, maar inmiddels met alle partijen in de provincie overhoop ligt.

Lees ook: Hoe verder met de Groningse huizen?
    • Milo van Bokkum