Great Barrier Reef ging al vijf keer dood

Klimaatverandering

Het grootste koraalrif ter wereld wist zich na meerdere klimaatveranderingen weer te herstellen. Maar de huidige opwarming kan toch het einde betekenen.

iStock

Het klinkt als goed nieuws: het Great Barrier Reef in Australië is taaier dan wetenschappers dachten. Het grootste rif op aarde is de afgelopen 30.000 jaar al vijf keer doodgegaan, maar kon zich door herkolonisatie uit diepwaterriffen altijd weer herstellen en aanpassen aan veranderende zeespiegels en temperaturen. Dat schrijft een internationaal team van wetenschappers deze week in Nature Geoscience.

Maar dat betekent niet dat het rif nu veilig is, voegen ze eraan toe. De opwarming van de aarde verloopt tegenwoordig veel sneller dan in het verleden en kan het einde van het Great Barrier Reef betekenen. „Ontkenners van klimaatverandering zullen nu zeggen dat deze studie laat zien dat we ons geen zorgen hoeven te maken, maar dat klopt niet”, zegt hoofdonderzoeker Jody Webster van de universiteit van Sydney via skype.

Het Great Barrier Reef ligt voor de kust van Queensland in het noordoosten van Australië en strekt zich uit over een gebied van ongeveer 330.000 vierkante kilometer (iets kleiner dan Duitsland). De kleinste afstand tussen rif en kust bedraagt 20 kilometer. De rifversie die we nu kennen is al de zesde: meermaals wisselde het rif van plaats en trok verder richting land of richting zee, afhankelijk van hoe hoog de zeespiegel was. Tijdens de laatste ijstijd, zo’n 20.000 jaar geleden, daalde de wereldwijde zeespiegel met ruim 130 meter. Binnen het glaciaal waren er ook enkele warmere periodes waarin de zeespiegel iets hoger stond. En toen het ijs aan het einde van de ijstijd begon te smelten, steeg het water opnieuw.

Hoofdonderzoeker Jody Webster met een sedimentkern.

Foto ECORD/IODP

De wetenschappers wilden weten hoe het Great Barrier Reef met deze klimaatveranderingen omging. Ze onderzochten twintig boorkernen die ze zeven jaar geleden uit de zeebodem hadden gehaald. Koraal en andere dieren of planten die doodgaan verzamelen zich over decennia als sediment op de zeebodem; voor wetenschappers is dat een waardevol archief.

Uit de sedimenten blijkt dat het koraalrif 0,2 tot 1,5 meter per jaar richting land of richting zee kan trekken om zich aan een veranderend klimaat aan te passen. Maar vijf keer ging het toch dood. Twee keer omdat de zeespiegel daalde en het rif in de lucht terechtkwam. Drie keer steeg de zeespiegel te snel en verdronk het rif. Het koraalrif reageerde vooral gevoelig op een toestroom van sedimenten tijdens het stijgen van de zeespiegel, ontdekten de wetenschappers. Deze toestroom verslechterde de waterkwaliteit dramatisch, en dat betekende de dood voor het rif. Bovendien kunnen veel koraalsoorten niet in diep water gedijen omdat ze daar te weinig licht voor hun fotosynthese krijgen.

Elke keer dat het Great Barrier Reef doodging, wist het zich op een andere, betere plek weer te herstellen. „Diepwaterhabitats fungeren als toevluchtsoord voor mariene organismen”, legt Webster uit. In diepwaterriffen tot maximaal 100 meter diep wonen dieren die minder licht nodig hebben. Ze kunnen ondiepe wateren opnieuw koloniseren.

Lees ook: Superkoralen om het Great Barrier Reef te redden

Duizenden jaren

Dit gedrag van riffen is niet nieuw, zegt Mark Vermeij, hoogleraar tropische mariene biologie aan het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica van de Universiteit van Amsterdam. „Dat ze op en neer schuiven door de geologische tijd is bekend van riffen over de hele wereld”, zegt hij. „Maar deze studie beschrijft gebeurtenissen over duizenden jaren en kan weinig tot niets zeggen over wat er momenteel op het Great Barrier Reef gebeurt.” Hij bedoelt coral bleaching, het grootschalige afsterven van koraal. In 2016 gingen 30 procent van het rif eraan dood, meer dan ooit.

Webster vreest dat het Great Barrier Reef niet een zesde keer uit de dood zal herrijzen: „Ik maak me ernstig zorgen over het vermogen van het rif in zijn huidige vorm om het tempo van de veranderingen te overleven.” Sinds de laatste ijstijd steeg de temperatuur van het zeewater over een periode van 10.000 jaar met 3 tot 4 graden. Volgens huidige voorspellingen gaat het nu om 0,7 graden in een eeuw.

    • Brigitte Osterath